Εξαρτήσεις & συγχωνεύσεις

«Ο γιος μας κλείνεται με τις ώρες στο δωμάτιό του με μοναδικό φίλο το ίντερνετ», μου εξηγούν με αγωνία οι γονείς ενός νέου παλικαριού, μόλις 17 ετών. «Ένα αξιαγάπητο παιδί που έως τώρα μόνο χαρές μας έφερνε κι όλοι είχαν να πουν μια καλή κουβέντα για αυτόν, πλέον υπό το βάρος της αποτυχίας στις πανελλήνιες εξετάσεις έχει βουλιάξει και εγκλωβιστεί στον κόσμο του διαδικτύου».

«Πείτε μας τι να κάνουμε κραυγάζουν με αγωνία, πως θα τον βοηθήσουμε να βγει ξανά στο φως….»

Όταν έρχονται οι γονείς με τέτοιου είδους ζητήματα με πιάνει μια έντονη περίσκεψη: αναρωτιέμαι για την κουλτούρα ανατροφής που έχουμε οι γονείς στην Ελλάδα, για την κουλτούρα διαπαιδαγώγησης που διέπει το ελληνικό δημόσιο (και ιδιωτικό) σχολείο και πως συνεισφέρουν στο μεγάλωμα της κάθε γενιάς κι άλλοι φορείς και θεσμοί, μεταξύ αυτών και τα Μέσα Μαζικής Επικοινωνίας.

Και φυσικά έχω στο νου μου και αντιλαμβάνομαι απολύτως την αγωνία και τον φόβο των γονιών, καθώς και τις αγαθές τους προθέσεις να βοηθήσουν τα παιδιά τους. Όμως χρειάζεται να δούμε κάποια πράγματα περισσότερο κατάματα και να μην αγνοήσουμε όλα αυτά τα σημάδια της δυστυχίας που σέρνουν πολλά σημερινά παιδιά και έφηβοι.

Όλα αυτά τα σημάδια που πρωτίστως καταμαρτυρούν πως πλέον ζούμε σε έναν κόσμο δίχως συλλογικά στηρίγματα και ισχυρές νοηματοδοτήσεις της ζωής. Οι σημερινοί νέοι είναι μπροστά σε ιστορικά αδιέξοδα, δίχως να κατανοούν πως φτάσαμε ως εδώ και δίχως να έχουν τα κατάλληλα εργαλεία και τις δεξιότητες για να τα παλέψουν. Ενίοτε είναι και θυμωμένοι με τις προηγούμενες γενιές για την κακή διαχείριση των οικονομικών και κοινωνικών πόρων.

Και δευτερευόντως καταμαρτυρούν πως οι σημερινοί νέοι είναι μπροστά στα αδιέξοδα των γονιών τους και κατά κάποιο τρόπο καλούνται να σηκώσουν στους ώμους τους την δυσλειτουργία τους. Με όχημα την επιβίωση συντελείται μια άνευ προηγουμένου συγχώνευση όπου οι γονείς δεν επιτρέπουν στα παιδιά τους να αυτονομηθούν. Εκτός της ανάγκης για επιβίωση το έγκλημα της μη αυτονόμησης διαπράττεται και στο όνομα της αγάπης. Μια αγάπη που όχι μόνο δεν ελευθερώνει, αλλά καταπιέζει και δημιουργεί το ενοχικό σύνδρομο της μη εγκατάλειψης. Τα παιδιά δηλαδή αποκτούν ένα παράδοξο αίσθημα προστασίας έναντι των γονιών και φοβούνται να τους εγκαταλείψουν. Δημιουργούν επομένως ασθενικές προσωπικότητες, ανίκανες να υποστηρίξουν την αυτονόμηση κι έτσι «επιτυγχάνουν» στο γονεϊκό σχέδιο της συγχώνευσης.

Αυτό που μου προκαλεί εντύπωση είναι πως όσο βαθαίνει η κρίση τόσο βαθαίνουν και τα φαινόμενα της διαγενεακής συγχώνευσης. Ο φόβος κάνει τους ανθρώπους να ακινητοποιούνται και να κλείνονται στα στενά τους πλαίσια. Κάνει τους γονείς ακόμη περισσότερο προστατευτικούς και τα παιδιά τους ακόμη περισσότερο αδύναμες προσωπικότητες.

Είναι γεγονός πως όταν προτείνω στους γονείς πως για να λυθεί το οποιοδήποτε «πρόβλημα» συμπεριφοράς του παιδιού τους, όπως στους γονείς του παραδείγματος της εξάρτησης του παιδιού τους από το διαδίκτυο, θα πρέπει κι εκείνοι να μετακινηθούν και να κάνουν τους δικούς τους μετασχηματισμούς συνήθως αντιδρούν και θωρακίζονται περισσότερο στην παλιά συμπεριφορά «εγώ ήρθα για να μου πείτε τι μπορώ να κάνω για να σώσω το παιδί μου». Όσο κι αν τους υπενθυμίζω πως η δεξαμενή των εργαλείων για να σώσουν το παιδί τους βρίσκεται στις εσωτερικές τους αλλαγές, τόσο εκείνοι αναζητούν την λύση στις αλλαγές του παιδιού τους. Αφήστε που όταν κατανοούν κάποια δυσλειτουργία αποφαίνονται πολύ εύκολα «αυτό δεν μπορώ να το αλλάξω», έχοντας παράλληλα την απαίτηση το παιδί τους να αλλάξει. Μα πως; Πως θα πράξει κι εκείνο τις αλλαγές που θα τον κάνουν πιο ευτυχισμένο όταν οι «δάσκαλοι» (γονείς κι άλλοι) έχουν βαλτώσει;

Ηθικόν δίδαγμα προς γονείς: για τις απαιτούμενες αλλαγές μη βάζετε σαν ασπίδα μπροστά τα παιδιά σας, βάλτε κάτω τα κουράγια σας και φροντίστε να δεσμευτείτε στις δικές σας αλλαγές σε όλα τα πεδία… προστρέξτε να πετύχετε την δική σας αυτονόμηση και νοηματοδότηση της ζωής και έτσι και μόνο έτσι θα γίνεται οι γονείς που χρειάζονται τα παιδιά σας για να πετύχουν αντίστοιχα την δική τους αυτονόμηση. Και βεβαίως ζητήστε εσείς πρώτα βοήθεια από κάποιον ειδικό ψυχικής υγείας για να ανοίξει ο δρόμος να το κάνουν κι εκείνα...

Και κάτι ακόμη, για να μπορέσουν οι γονείς να είναι παρόντες με ενεργό ρόλο στις ζωές των παιδιών και να φροντίζουν για την αυτονόμησή τους δεν μπορεί να αισθάνονται μόνοι τους απέναντι στον ωκεανό των κοινωνικών ανακατατάξεων. Το σημαντικότερο διακύβευμα των καιρών μας είναι η κατανόηση της αναγκαιότητας ύπαρξης διαφόρων συλλογικοτήτων. Φίλοι, παρέες, κοινότητες ανθρώπων, θωρακισμένες αξιακά κοινωνίες συνιστούν το παζλ της λύσης σε ένα σωρό σημερινά αδιέξοδα. Με απλά λόγια δεν γίνεται να αναθρέψουμε τις επόμενες γενιές η κάθε οικογένεια ξεχωριστά κλεισμένη στο καβούκι της. 

Μιλώντας στους γονείς για το διαδίκτυο

Τα παιδιά δίνουν ένα πολύ ισχυρό νόημα ύπαρξης στους γονείς, οπότε είναι φυσιολογικό αυτοί να έχουν αγωνίες, φόβους και ανασφάλειες για το πώς θα τα προφυλάξουν από διάφορους κινδύνους. Στη βάση αυτών των αγωνιών αρκετές δεκαετίες πλέον, σε όλη την Ελλάδα, στήνονται σχολές γονέων, διοργανώνονται ομιλίες και παρεμβάσεις πρόληψης και ενημέρωσης των γονιών για τους κινδύνους και τα μέσα προστασίας από αυτούς οι οποίοι απειλούν τα παιδιά τους. Πριν λίγα χρόνια το μεγάλο βάρος έπεφτε στην πρόληψη και προστασία από τις ναρκωτικές ουσίες, έπειτα ήρθε το bullying και πλέον τα παιδιά μας κινδυνεύουν από το διαδίκτυο.

Στα πλαίσια λοιπόν ενός σκηνικού φόβου για την επικινδυνότητα του διαδικτύου τίθεται το εύλογο ερώτημα, πως η ψηφιακή τεχνολογία επηρεάζει τη ζωή των παιδιών, ποιες είναι οι ευκαιρίες, καθώς και οι κίνδυνοι που υπάρχουν; Πριν απαντήσουμε στο ερώτημα, σημαντικό είναι να δούμε πως η πραγματικότητα, μας έχει ήδη ξεπεράσει. Σήμερα η ψηφιακή τεχνολογία είναι πλέον ένα μη αναστρέψιμο γεγονός στη ζωή όλων μας και φυσικά και στη ζωή των παιδιών. Για τη σημερινή «συνδεδεμένη» γενιά το διαδίκτυο είναι μέρος της καθημερινότητας, δίνει νέες δυνατότητες και σε πολλές περιπτώσεις κάνει τη ζωή πολύ πιο εύκολη. Διαθέτει, ωστόσο, και μια επικίνδυνη όψη, που ενέχει απειλές για τα παιδιά.

Κυρίαρχος στόχος, επομένως, είναι να ελαχιστοποιηθούν οι ζημιές και ταυτόχρονα να μεγιστοποιηθούν τα οφέλη, ώστε να ιδωθεί το διαδίκτυο σαν ευχή κι όχι σαν κατάρα. Η θετική έκβαση αυτής της οπτικής εξαρτάται όμως κυρίως από τον άνθρωπο κι όχι από το διαδίκτυο, από το πώς δηλαδή αυτός, ενήλικας ή παιδί, θα επιλέξει να το χρησιμοποιήσει. Παραδείγματος χάρη, ένα ισορροπημένο παιδί θα αξιοποιήσει το διαδίκτυο για να αυξήσει την κοινωνικότητά του και να ενισχύσει τις διαπροσωπικές του σχέσεις. Θα το αξιοποιήσει, επίσης, ως ερευνητικό εργαλείο για τις σχολικές του δραστηριότητες και ως μέσο ψυχαγωγίας. Από την άλλη ένα παιδί ή ένας έφηβος με προβλήματα στη δομή της προσωπικότητάς του μπορεί να χρησιμοποιεί το διαδίκτυο σαν ένα «ασφαλές» καταφύγιο για να κρύψει τις μειονεξίες του και να πλάσει έναν περισσότερο ιδανικό, αλλά εικονικό κόσμο. Ένα παιδί επίσης που ανήκει σε ένα προβληματικό οικογενειακό πλαίσιο θα βρει στο διαδίκτυο ανακούφιση και διέξοδο. Η καλή ή κακή χρήση εξαρτάται από τη δομή της προσωπικότητας του παιδιού, τις συναισθηματικές του αντοχές και τη δυνατότητα να αυτο-προστατεύεται.

Φυσικά, τα παραπάνω δεν αποκλείουν το ενδεχόμενο να υπάρξουν κίνδυνοι ακόμη και για μια υγιή και δομημένη προσωπικότητα, όταν μιλάμε για παιδιά. Το κάθε παιδί μπορεί να παραπλανηθεί, να πέσει θύμα απάτης, να ξεχαστεί λίγο παραπάνω σε ένα παιχνίδι, να κάνει μια σκανδαλιά. Καλό είναι λοιπόν οι γονείς, λαμβάνοντας κάθε φορά υπόψιν και την ηλικία του παιδιού, να είναι προσεκτικοί, να επαγρυπνούν και κυρίως να είναι ανοιχτοί στην επικοινωνία με τα παιδιά τους. Επιπλέον  χρήσιμο είναι να είναι και οι ίδιοι ενήμεροι και γνώστες των νέων τεχνολογιών, ειδάλλως κινδυνεύουν να θεωρηθούν αναλφάβητοι, σε μια εποχή που η ψηφιακή παιδεία είναι τεκμηριωμένα απαραίτητη. Βέβαια όσα τεχνικά μέσα κι αν διαθέτουν για να  ελέγξουν και κυρίως για να υποστηρίξουν τα παιδιά τους ο κυριότερος παράγοντας προστασίας παραμένει -και αφορά όλους τους κινδύνους- η ενδυνάμωση των ενδοοικογενειακών σχέσεων.

Στην τελευταία ομιλία μου με γονείς παιδιών ενός Δημοτικού σχολείου, ζήτησα από τους πρώτους να κάνουν μια  άσκηση μνήμης. Να σκεφτούν: τι κινδύνους είχε η δική τους εποχή και τι μέσα προστασίας έπαιρναν οι δικοί τους γονείς; Στόχος ήταν να καταλάβουν πως η κάθε εποχή έχει τους κινδύνους της και πως οι γονείς θα έχουν πάντα τις δικές τους αγωνίες, φόβους και προβληματισμούς για το σωστό μεγάλωμα των παιδιών τους. Ιδού λοιπόν τι απάντησαν: Οι κίνδυνοι της δικής μας εποχής ήταν λιγότεροι από τους σημερινούς, αλλά αυτό ακριβώς υποστηρίζαν και οι γονείς μας τότε. Ίσως γιατί αλλιώς βλέπει τον κίνδυνο ένα παιδί κι αλλιώς ένας γονιός, δεν τους αντιμετωπίζει δηλαδή με την ίδια επικινδυνότητα. Παρά ταύτα οι κίνδυνοι που βιώναμε εμείς ως παιδιά δεν είναι οι ίδιοι με τους σημερινούς και αυτό μεγαλώνει την αγωνία μας. Τότε λοιπόν οι γονείς μας ανησυχούσαν για τις κακές παρέες, τα ναρκωτικά, το τσιγάρο, τη σωματική μας ακεραιότητα και τους τραυματισμούς από το παιχνίδι. Φοβόντουσαν ακόμη τα μηχανάκια, αναφέροντας χαριτολογώντας και το γνωστό διάλογο μάνας - γιου, «μάνα θα πάρω μηχανάκι», «θες να με πεθάνεις;».  Ένα άλλο σημείο άγχους, αγωνίας και συγκρούσεων ήταν οι σχέσεις των κοριτσιών με τα αγόρια και ο κίνδυνος ηθικού παραπτώματος. Φοβόντουσαν, τέλος, την αλητεία, τα μπιλιάρδα και τον χουλιγκανισμό.

Τι έκαναν όμως προς αποτροπή των κινδύνων, τι μέσα προστασίας χρησιμοποιούσαν; Οι απαντήσεις τους επικεντρώθηκαν ιδίως στην καλή επικοινωνία και στην εμπιστοσύνη, αλλά και στην  πειθαρχία, στην προσπάθεια  ελέγχου, στις απαγορεύσεις και στις τιμωρίες. Συνήθη ήταν επίσης, σύμφωνα με τα λεγόμενά τους και οι συμβουλές, το «κήρυγμα», ο εκφοβισμός και το κόψιμο του χαρτζιλικιού.

Καταλαβαίνουμε πως κάθε εποχή έχει τους δικούς της κινδύνους και οι γονείς πάντα θα νιώθουν αγωνία, φόβο και ανασφάλεια για το μεγάλωμα των παιδιών τους. Προφανώς, οι κίνδυνοι αλλάζουν πρόσωπο, μορφή και περιεχόμενο και πάντα μας ξαφνιάζουν, διότι δεν είναι οι ίδιοι με αυτούς που εμείς μεγαλώσαμε. Ως εκ τούτου πάντα θεωρούμε πως οι τωρινές συνθήκες είναι περισσότερο επικίνδυνες από τις προηγούμενες. Στην πραγματικότητα, εντούτοις, αυτό που ισχύει είναι πως εμείς είμαστε πλέον στη θέση των γονιών μας!

Oι κίνδυνοι του διαδικτύου ή μια μπλε Φάλαινα στην Μεσόγειο

Η μπλε Φάλαινα είναι ένα διαδικτυακό «παιχνίδι» που γεννήθηκε στην νοσηρή φαντασία ενός ρώσου, ο οποίος ήδη είναι στην φυλακή, αλλά δυστυχώς το παιχνίδι του συνεχίζει να βρίσκει κι άλλους θιασώτες σε ολόκληρο τον πλανήτη. Το παράδοξο είναι πως ο εν λόγω ρώσος δημιούργησε το παιχνίδι με στόχο να πλήξει τους ευάλλωτους νέους και να «καθαρίσει» τον κόσμο από τα ανθρώπινα απόβλητα, όπως ανοήτως εκείνος προσδιόρισε τους ευάλλωτους ανθρώπους. Είχε δηλαδή εξ αρχής στόχο να οδηγήσει τους νέους, που θα μπουν στο παιχνίδι, στην αυτοκτονία και μάλιστα μέσα από ένα σωρό τρομακτικές δοκιμασίες και απειλές ως που να φτάσουν εκεί. Ευτυχώς στην χώρα μας λιγοστοί νέοι έχουν συναντήσει την μπλε φάλαινα. Το πρόβλημα όμως του εθισμού από το διαδίκτυο είναι ένα φαινόμενο που εξελίσσεται, οπότε δεν πρέπει να καθυσηχάζουμε.  

Η ενασχόληση με το διαδίκτυο και τα ηλεκτρονικά παιχνίδια είναι μια αναγκαιότητα της εποχής μας, μια και το διαδίκτυο έχει γίνει η σημερινή αλάνα των νέων. Αυτή η αλάνα όμως δεν έχει τα περιορισμένα και κυρίως ορατά όρια της φυσικής αλάνας. Ο κυβερνοχώρος μπορεί να κρύβει ασχήμιες και κινδύνους ελκυστικούς και πολύ καλά κρυμμένους. Τέτοιοι κίνδυνοι μπορεί να προκύψουν, παραδείγματος χάρη, από ακατάλληλο περιεχόμενο, εκφοβισμό, ανεπιθύμητα μηνύματα και πολλά παιχνίδια δράσης που συνήθως χαρακτηρίζονται από μπόλικη δόση βίας. Η μεγάλη έκθεση και ακόμη χειρότερα ο εθισμός των παιδιών και των εφήβων σε τέτοιου είδους παιχνίδια μπορεί να προκαλέσει αντικοινωνικές, παραβατικές και επιθετικές συμπεριφορές.

Εδώ θέλω να κάνω μια επισήμανση: το παιχνίδι γενικότερα είναι ένας τρόπος μάθησης αλλά και κοινωνικής ένταξης, που εμπεριέχει πολύ χαρά, ανακούφιση και ικανοποίηση, ακόμη και μέσα από την «ήττα». Το παιχνίδι γίνεται πρόβλημα όταν από παιδαγωγικό εργαλείο ή διαδικασία ένταξης και μάθησης γίνεται μέσο αυτοκαταστροφής και απομόνωσης. Σε αυτές τις περιπτώσεις έχουμε σχεδόν πάντα από πίσω παιδιά και εφήβους ευάλλωτους και στερημένους. Έφηβους οι οποίοι  προκειμένου να αντέξουν τα δυσάρεστα συναισθήματα ή να ανήκουν κάπου είναι επιρρεπείς στο να ενδώσουν στους διάφορους κινδύνους.

Μπορούμε να αποκλείσουμε τα παιδιά μας όμως από το διαδίκτυο; Σαφώς όχι είναι η απάντηση. Τι μπορούμε να κάνουμε. Η οικογένεια προκειμένου να προστατέψει τα παιδιά της από τους κινδύνους του διαδικτύου δεν έχει να κάνει τίποτα παραπάνω από ότι θα έκανε για να τα προστατέψει από οποιοδήποτε άλλο κίνδυνο. Να τους μάθει δηλαδή πως θα χτίσουν μια υγιή προσωπικότητα με αυτοσεβασμό, αυτοεκτίμηση, όρια και δεξιότητες επικοινωνίας. Ανάλογα την ηλικία και την ωριμότητα του παιδιού οι γονείς πρέπει να θέτουν τα σωστά όρια, με τον σωστό τρόπο και στο σωστό χρόνο, να στέκονται δίπλα στο παιδί τους υποστηρικτικά κι όχι κριτικά, να το αγαπούν χωρίς προϋποθέσεις και προσδοκίες και να προσπαθούν να χτίσουν ένα οικογενειακό περιβάλλον που θα είναι αρμονικό και γιατί όχι και συναρπαστικό για τα παιδιά τους. Μόνο έτσι η επικοινωνία και οι καλές σχέσεις μπορούν να ανταγωνιστούν σε παραγωγή νοημάτων τον μεγάλο «αντίπαλο»: τα ηλεκτρονικά παιχνίδια, το διαδίκτυο ή την τηλεόραση. Κι όχι μόνο, αλλά και να επιτρέψουν όλος αυτός ο πλούτος της τεχνολογίας να λειτουργήσει υπέρ της δημιουργίας καλύτερων σχέσεων και να διευκολύνει την επικοινωνία με τα παιδιά. Κάτι τέτοιο απαιτεί από τους γονείς να μη στέκονται φοβικά απέναντι στον κόσμο του διαδικτύου και να τον αντιμετωπίζουν μόνο με δισπιστία. 

Εξάλλου ο ανασφαλής γονιός πιθανά να βλέπει φοβικά όλες τις δραστηριότητες του παιδιού του κι όχι μόνο την επαφή του με το διαδίκτυο. Μπορεί να φοβάται να αφήσει το παιδί του να πάει στην σχολική εκδρομή, να βγει μόνο του με τους φίλους του, να επιστρέψει στο σπίτι λιγάκι πιο αργά, κλπ, γιατί αυτό εγκυμονεί κινδύνους. Στον αντίποδα δώστε τα κατάλληλα εφόδια στο παιδί σας να ανοίξει σταδιακά τα φτερά του και χρησιμοποιήστε ως σύμμαχο σε αυτή την διαδικασία την τεχνολογία: παίξτε ένα διαδικτυακό παιχνίδι με τα παιδιά σας, επικοινωνήστε μαζί τους στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης (μετά τα 12 ε!!!) και γενικότερα αφήστε τα εντέχνως να σας βάλουν στον κόσμο τους.

Να θυμόμαστε πως σαν γονείς έχουμε μεγάλη ισχύ στα παιδιά μας (την οποία χάνουμε μόνο από δικές μας αιτίες). Έχουμε επομένως τις δυνατότητες εκείνες να βοηθήσουμε τα παιδιά μας να ορίσουν μια λειτουργική σχέση με το διαδίκτυο και την τεχνολογία αρκεί να έχουμε κι εμείς μια τέτοια σχέση. Ένας απλός κανόνας σωστής διαχείρισης αυτών των μέσων, είναι αυτός που όρισε ο γάλλος ψυχαναλυτής-ψυχίατρος Serge Tisseron, γνωστός ως κανόνας “3-6-9-12”. Δηλαδή, όχι τηλεόραση πριν από τα τρία χρόνια, όχι παιχνίδια σε κονσόλα πριν από τα έξι χρόνια, όχι χρήση του διαδικτύου πριν από τα 9 και χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης μετά τα 12.

Εν κατακλείδι η μπλε φάλαινα υπάρχει και χρειάζεται προσοχή, όπως υπάρχουν εκατοντάδες άλλοι κίνδυνοι μικρότεροι ή και μεγαλύτεροι. Αυτό μας κάνει περισσότερο υπεύθυνους – ως γονείς, εκπαιδευτικούς, πολιτεία – να προστατέψουμε τα παιδιά μας θωρακίζωντάς τα έτσι που να μπορούν να διαβλέπουν τους κινδύνους, να έχουν τα κότσια να λένε «όχι» και την εμπιστοσύνη αν και όπου την πατήσουν να ζητήσουν άμεσα βοήθεια.

Γιώργος Γιαννούσης

Ψυχοθεραπευτής, Οικογενειακός θεραπευτής

Διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

Από τα καφενεία στα internet cafe

Η λειτουργία των internet cafe είναι μια συνέπεια της μετάλλαξης των κοινωνικών σχέσεων. Από μόνα τους δεν ενοχοποιούνται για τίποτα, παρά δείχνουν την μεταστροφή των νέων σε πιο μοναχικούς διαύλους επικοινωνίας. Οι νέοι άνθρωποι απηυδισμένοι από το κοινωνικό μοντέλο της παιδοκεντρικής οικογένειας, που ήθελε ένα παιδί σχεδόν μηχανικά εστιασμένο στην εργαλειακή μάθηση και τη στείρα γνώση, και απηυδισμένοι από τις πολύωρες ανούσιες δραστηριότητες, και ταυτόχρονα ευάλωτοι και δίχως τις κατάλληλες εμπειρίες και δεξιότητες διαπροσωπικής επικοινωνίας, «αναγκάστηκαν» να υιοθετήσουν ένα τεχνολογικό μοντέλο επικοινωνίας που τους επέτρεπε να «αλλάξουν» τον κόσμο γύρω τους.

Το ίντερνετ δημιούργησε ένα συμβολικό χώρο για να μπορέσουν τα παιδιά και οι νέοι να απαλλαγούν από την βάσανο της γκρίζας πραγματικότητας, μιας πραγματικότητας που σε πολλές περιπτώσεις σκοτώνει τη φαντασία και τη δημιουργικότητά τους. Επέλεξαν βέβαια ένα μέσο που ενώ σου επιτρέπει να είσαι δημιουργικός, σου αφαιρεί την κοινωνικότητα. Έτσι, ο σημερινός νέος επιλέγοντας τη μοναχικότητα του διαδικτύου, και μάλιστα σε ένα κοινωνικό – δημόσιο χώρο, όπως τα ίντερνετ καφέ ζει μια σχιζοειδή κατάσταση. Έχει την δυνατότητα να δημιουργεί φανταστικούς κόσμους και να συναλλάσσεται δίχως να επικοινωνεί.

Τα παιδιά και οι έφηβοι «εργάζονται» στις σχολικές και παρασχολικές δραστηριότητες κυρίως για να εξασφαλίσουν ένα καλύτερο αύριο παρά για να ενισχύσουν και να θωρακίσουν την προσωπικότητά τους ή να χαρούν και να μάθουν μέσα από τις εμπειρίες τους. Καταφέρνουν έτσι να ζουν μια σχιζοειδή κατάσταση ξένη προς τα παιδιά τα οποία αντιλαμβάνονται τη ζωή τους κυρίως στο εδώ και τώρα, με αποτέλεσμα κυρίως τον ετεροπροσδιορισμό τους από τους γονείς και τα κοινωνικά πρότυπα και την μετέπειτα αδυναμία αυτονόμησής τους. Πάνω σε αυτή την συνθήκη ξεφυτρώνουν διάφορες συμπεριφορές (όπως η εξάρτηση από το διαδίκτυο) που υιοθετούν προκειμένου να ανακουφιστούν από την ένταση της πραγματικότητας, από την «εργασία» (σχολείο, φροντιστήριο, κλπ) δίχως νόημα.

Από την άλλη παρακολουθούμε πως και οι ενήλικες δεν αποτελούμε καλύτερα πρότυπα.

Ο παραδοσιακός καφενές, σύμβολο ξεκούρασης, ανατροφοδότησης, κοινωνικής συναναστροφής, ανταλλαγής εμπειριών, διάδοσης νέων κτλ προσδιόριζε την εποχή όπου παρά τον μόχθο και τις ιδιαίτερα δύσκολες οικονομικές συνθήκες οι άνθρωποι βρίσκανε το χρόνο να αναπαυθούν και να ασχοληθούν με ζητήματα κοινωνικής συναναστροφής στην ανάπαυλα της δουλειάς τους. Σήμερα ο εργώδης ρυθμός της καθημερινότητας δεν επιτρέπει στον εργαζόμενο να αναπαυθεί ουσιαστικά, μιας και έχει καταφέρει να μεταφέρει τον αγχωτικό και εντατικό ρυθμό της εργασίας και κατά τη διάρκεια του ελεύθερου χρόνου. Έτσι μετά την εργασία παρατηρούμε συνήθως δύο καταστάσεις : ή την συνέχιση των εντατικών ρυθμών της εργασίας (τρέχοντας πίσω από διάφορες υποχρεώσεις) ή την πλήρη – όταν αυτό επιτρέπεται από τις υποχρεώσεις – αποχαύνωση βλέποντας τηλεόραση στον καναπέ του σαλονιού.     

Ε!!! η τηλεόραση έγινε ίντερνετ και μάλιστα βγήκε από το σπίτι (ίντερνετ καφέ) όπως βέβαια και η τηλεόραση έγινε το φετίχ κάθε ταβέρνας ή καφενείου.

Και στις δύο περιπτώσεις δημιουργούνται αφενός πολλά ψυχολογικά και κοινωνικά προβλήματα και αφετέρου οι άνθρωποι οδηγούνται σε τυποποιημένες δραστηριότητες όπου επιλέγουν πάντα οι άλλοι για μας - όπως συνέβη με την προηγούμενη γενιά - και στην ψευδαίσθηση ότι δημιουργούν μια πραγματικότητα (εικονική δηλαδή) όπως συμβαίνει στην τωρινή γενιά, την γενιά της πληροφορικής.

Γεγονός παραμένει ότι η «συνδεδεμένη» γενιά δεν χαλαρώνει ποτέ και δεν αξιοποιεί τον χρόνο της για  πνευματική, ψυχική και ηθική καλλιέργεια, για ανάπτυξη της επικοινωνίας, για ενασχόληση με σύνολα και ομάδες που προάγουν την κοινωνική συνοχή και τέλος για  σωματική ξεκούραση.

Αυτή η "χαλάρωση" αποτελεί βασική βιολογική ανάγκη του ώριμου ανθρώπου για την ισορροπία και τόνωση του ψυχοσωματικού του οργανισμού, φανταστείτε πόσο ιδιαίτερη σημασία έχει για τα παιδιά. Παιδιά τα οποία είτε κουράζονται υπερβολικά από τα διάφορα μαθήματα, φροντιστήρια και γενικότερα από το ατελείωτο κυνήγι γνώσεων, είτε από τις ατελείωτες ώρες που είναι συνδεδεμένοι (σε αυτή την δεύτερη περίπτωση έχουν παρατηρηθεί περιπτώσεις όπου οι νέοι παραμένουν ακόμη και για ημέρες συνεχόμενα συνδεδεμένοι με το ίντερνετ). Αυτό το κουρασμένο παιδί δεν έχει πολλές δυνατότητες και ευκαιρίες που θα του επιτρέψουν να καλλιεργήσει σωστά την ατομικότητά του και τον χαρακτήρα του για να γίνει ελεύθερος και δημιουργικός.

Το ίντερνετ λοιπόν, ενώ έχει πολλά πλεονεκτήματα – τα οποία πολλάκις χρησιμοποιούνται από τη νέα γενιά, η οποία προσπαθεί να χτίσει μια αντισυστημική ασπίδα (αυθόρμητες κινήσεις και συλλογικότητες που επιδιώκουν την διαμαρτυρία, τη συνεύρεση και την αλλαγή) - οδηγεί από την άλλη σε πολλές περιπτώσεις τους νέους ανθρώπους σε μοναχικούς και επικίνδυνους για την κοινωνικοποίησή τους δρόμους. Όπως ακριβώς συνέβη και με την καταστολή των κινημάτων που προέκυψαν τον Μάη του 1968. Εκεί το ρόλο του ίντερνετ έπαιξε η ηρωίνη, γύρω από την οποία φτιάχτηκε μια κοινωνική κατασκευή πως η χρήση της είναι αντισυμβατική και αντισυστημική, ενώ το μόνο που κατάφερε είναι να αποπροσανατολίσει τους νέους, τόσο από τους κοινωνικούς αγώνες όσο και από τις προσωπικές  επιδιώξεις.

Οι νέοι άνθρωποι λοιπόν που στοιβάζονται στα ίντερνετ καφέ, που δεν επικοινωνούν με τα μάτια και το σώμα, κάτι θέλουν τα μας πουν. Είναι μάρτυρες μιας κοινωνικής πραγματικότητας που ανέθρεψε τον ατομισμό και την αποξένωση. Μιας κοινωνίας που έπνιξε την φαντασία και την δημιουργικότητα των παιδιών και των νέων ανθρώπων.

Αυτοί οι νέοι άνθρωποι προσπαθούν απεγνωσμένα και αυτοκαταστροφικά να φτιάξουν διαφορετικές συλλογικότητες ανθρώπων. Δεν ξέρουν τον τρόπο, μας υποδεικνύουν όμως την κατεύθυνση και θα πρέπει να τους ακούσουμε. Ιδιαίτερα σήμερα που το κοινωνικό τοπίο το επιβάλλει…