Να τα πώ;

Δεκαπέντε ολόκληρες μέρες δίχως σχολείο, η απόλυτη ευτυχία. Αυτή η μνήμη, κυρίως, κυριαρχεί από την περίοδο των παιδικών μου Χριστουγέννων και της Πρωτοχρονιάς. Επίσης, η μνήμη μιας θαλπωρής που είχε εκείνη η περίοδος, μια περίοδος με περισσότερο φαγητό, γλυκά, και τραπεζώματα. Είχε για παράδειγμα τηγανιά χοιρινή με πράσο. Χοιρινό, εθιμικά, τρώγαμε μια φορά το χρόνο, οπότε αντιλαμβάνεστε τη γλύκα και τη νοστιμιά του. Είχε και τις πρώτες απόπειρες να γιορτάσουμε με δυτικότροπους τρόπους, όπως ένας υποτυπώδης στολισμός δέντρου. Είχε ζεστές καρδιές και ηχηρά μηνύματα, που υποδόρια επηρεάζανε τη συλλογική μας κουλτούρα και τις συνειδήσεις μας.

Για κάποιο αδιόρατο λόγο ήταν, λοιπόν, σημαντικές. Τα μηνύματα των γιορτών συντονιζότανε με την καθημερινότητα των ανθρώπων. Η φάτνη έμοιαζε με το μαντρί μας, τα χνώτα των ζώων που ζέσταιναν τον Χριστό, ήταν ίδια με αυτά των δικών μας ζώων. Η ταπεινότητα του καινούργιου που γεννιέται ήταν τόσο οικεία, καθώς οι άνθρωποι συγχρονίζανε τις ζωές τους στον κύκλο της παραγωγής, όπου η γέννηση κι ο θάνατος κυριαρχούσαν παντού. Μας έλειπαν, βέβαια, τα δώρα, αλλά έτσι όπως τα ονόμαζαν στην θρησκευτική παράδοση, σμύρνα, λιβάνι και χρυσό, δεν πολύ-καταλαβαίναμε την αξία τους. Μόνο του χρυσού η αξία ήταν κάπως γνωστή κι αυτή είχε το αντίβαρό της, καθώς όλοι είχαμε από ένα χρυσό σταυρουδάκι, ως δώρο της δικής μας γέννησης ή βάπτισης.

Αυτή η περίοδος είχε και μια προσμονή, όπως κάθε γιορτή. Την προσμονή της αγάπης. Όλα τα παραπάνω είχαν ένα κόπο για να γίνουν, έναν κόπο που ύφαινε το δίκτυο των σχέσεων. Όλοι είχαν ένα ρόλο και μέσα απ’ αυτόν νιώθανε πως ανήκουν. Δεν ήταν όλα εύκολα, ούτε αρμονικά φτιαγμένα. Ίσως σε πολλές περιπτώσεις αυτοί οι ρόλοι να φυλακίζανε τις προσωπικές επιθυμίες στο κελί της συλλογικότητας. Σε κάθε περίπτωση τότε, τα όρια και οι νοηματοδοτήσεις της αγάπης ήταν πολύ διαφορετικά, όμως η αγάπη πάντα είναι ίδια.

Προσωπικά ένιωθα αυτή την αγάπη, την γλυκιά αίσθηση του ανήκειν. Εισέπραττα τον κόπο των μεγάλων σαν απόδειξη και της αγάπης και του μαζί. Αυτός ο κόπος είχε μια επαναλαμβανόμενη κυκλικότητα. Όλα εντασσόταν στον ετήσιο κύκλο των εργασιών της οικογένειας. Θυμάμαι η περίοδος των Χριστουγέννων είχε τη μεγάλη σφαγή των αμνών και την έναρξη του αρμέγματος. Άλλαζε κάπως το πρόγραμμα και υπήρχε μεγαλύτερη ανάγκη από χέρια, έτσι κι εμείς τα παιδιά βοηθούσαμε περισσότερο στις εργασίες, με την ευκαιρία και των διακοπών του σχολείου.

Αυτές οι γιορτές είχαν μια ταπεινοφροσύνη και μια γενναιοδωρία ταυτόχρονα. Είχαν τη νηστεία και την αφθονία διαδοχικά. Με συνεκτικό κρίκο την πίστη και την ακολουθία του κύκλου της παραγωγής.

Η κοινωνική ακολουθία των γιορτών δημιουργούσε μια ασφάλεια, μας έκανε να νιώθουμε κομμάτι του κύκλου των δικών μας ανθρώπων και ταυτόχρονα μια οντολογική ασφάλεια, ίσως μη συνειδητοποιημένη, αλλά παρούσα.

Χρειάζεται να έχουμε υπόψη ότι τα Χριστούγεννα είναι μέσα στο βαρύ χειμώνα, αλλά ακριβώς εκεί που ξεκινά η διάρκεια της ημέρας να μεγαλώνει. Έρχονται επομένως να επιτελέσουν ένα σημαντικό ρόλο, δηλώνοντας καταρχάς την επιθυμία το φως να κερδίζει το σκοτάδι, την ανάγκη των ανθρώπων να έχουν τροφή και την ευγνωμοσύνη τους στους «θεούς», όταν αυτό συμβαίνει.

Επίσης, λειτουργούσαν ως συνεκτικός δεσμός, ενοποιούσανε δηλαδή τους ανθρώπους σε συλλογικά νοήματα, βοηθώντας έτσι στη συντήρηση και την αναπαραγωγή του κυρίαρχου αφηγηματικού λόγου περί κοινωνικής συγκρότησης. Παράλληλα έδιναν την ψευδαίσθηση της ομοιομορφίας, καθώς οι γιορτές αφορούν όλους. Όλοι, σε οποιαδήποτε κοινωνική τάξη κι αν βρίσκονται, είναι κάτω από τον μανδύα της Πίστης και του ιερού.

Οι γιορτές είναι ένα συλλογικό παραμύθι μνήμης που αποσκοπεί στην κοινωνική συνοχή και την αναχαίτιση των υπαρξιακών αγωνιών του ανθρώπου. Αυτή η φυσιοκρατική και ταυτόχρονα ανθρωπο-κεντρική αντίληψη, με κοινωνικό προσανατολισμό, ενυπάρχει και στους σύγχρονους εορτασμούς των Χριστουγέννων. Εδώ η κόλλα βέβαια είναι η αγορά και η κατανάλωση προϊόντων κι όχι κάποια θεότητα. Οι επιμέρους θεότητες παραμένουν στο παρασκήνιο, ως το αόρατο ορόσημο μιας ευφυούς παρακαταθήκης που διαμορφώθηκε σταδιακά στον καπιταλισμό. Μια παρακαταθήκη γεμάτη συμβολισμούς, πρόσωπα και έθιμα, που εκτός των άλλων επιχειρούν μια παγκοσμιοποιημένη γιορτή. Σαφώς με διαφοροποιήσεις και διαχωρισμούς, που ακουμπούν στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά εθνών, κοινωνιών και ομάδων, συγκλίνοντας όμως στην ευρεία κατανάλωση. Ο θεός που αναγεννάτε είναι η κατανάλωση.

Καταναλωτική αγάπη δεν υπάρχει όμως. Η αγάπη φωλιάζει μόνο μέσα στις καρδιές μας και στην αμοιβαιότητα, στην ανάγκη να συνυπάρχουμε και μέσα από τις αντιφάσεις και τις διαφορές μας να φτιάχνουμε ένα λειτουργικό «μαζί».

Για την τέχνη της αγάπης, σας παραπέμπω στο νέο μου βιβλίο με τίτλο «Μετά τον έρωτα τι;». Ένα βιβλίο ψυχολογίας, γραμμένο με λογοτεχνικό ύφος, που εξερευνά τη μεταμόρφωση της ερωτικής σχέσης, την πρόκληση της συντροφικότητας, τη διαχείριση των κρίσεων και την αναζήτηση της αγάπης μετά το αρχικό πάθος, ή τις πρωταρχικές προσδοκίες, τονίζοντας πως η σχέση μπορεί να αλλάξει και να αναγεννηθεί, μέσα από την διαρκή συνεξέλιξη, τη διαπραγμάτευση και την αμοιβαιότητα.

Είναι μαγικό να προσφέρεις αγάπη

Πάντα πίστευα πως οι διαφημιστές πιάνουν το κλίμα της εποχής, αντιλαμβάνονται τις ανάγκες και δημιουργούν τέτοιου είδους διαφημίσεις οι οποίες με πολύ απλό τρόπο διεγείρουν τον συναισθηματικό μας κόσμο. Ένα τέτοιο διαφημιστικό σποτ είναι κι αυτό μιας εταιρείας Super Market με πρωταγωνιστή ένα παππού, ο οποίος ένα βράδυ βλέπει ένα φωτεινό αστέρι να πέφτει έξω από την πόρτα του. Η ιστορία με το μαγικό πεφταστέρι που φέρνει τον παππού στον εγγονό του, εκπληρώνοντας την επιθυμία του μικρού, δεν συγκινεί απλά, αλλά διαμορφώνει ένα ολόκληρο σκηνικό που ο καθένας φαντάζεται για τον ίδιο  και την οικογένειά του.

Στο ίδιο μήκος κύματος θυμάμαι μια παλιότερη διαφήμιση γερμανικής εταιρείας  Super Market όπου ένας άλλος παππούς σκαρφίζεται τον θάνατό του για να καταφέρει να μαζέψει όλη την οικογένεια στο σπίτι.
Από τις διαφημίσεις αυτές προκύπτουν δύο θεμελιώδη ζητήματα της σύγχρονης εποχής. Αφενός, η μοναξιά που μπορεί να βιώνει η τρίτη ηλικία, ιδιαίτερα τις γιορτές και αφετέρου η διασύνδεση των γενεών και οι αρμονικές σχέσεις μεταξύ τους ως ένα ζητούμενο, που, τουλάχιστον τις εορταστικές μέρες, επανέρχεται σχεδόν επιτακτικά.

Μπορεί οι κοινωνικές αλλαγές να διαμόρφωσαν ένα νέο πεδίο στις διαγενεακές σχέσεις, όπου οι γηραιότεροι ένιωθαν σχεδόν αποκλεισμένοι από τις κάτω γενιές, τα τελευταία χρόνια όμως παρατηρούμε μια στροφή, ίσως καταναγκαστική, προς τη επανασύνδεση των γενεών, για οικονομικούς κυρίως λόγους. Όμως δεν έχουν όλοι τα εργαλεία ώστε αυτή η σχέση να είναι λειτουργική. Υπάρχουν πολλές εντάσεις που μάλλον πηγάζουν από τις διαφορετικές αντιλήψεις πάνω σε θέματα ρόλων και διαπαιδαγώγησης των παιδιών.

Στα μάτια των παιδιών ο παππούς και η γιαγιά είναι πολλές φορές ένα αντιφατικό πρόσωπο, που ενώ είναι απαραίτητο η μαμά του φωνάζει, δεν είναι ευχαριστημένη από εκείνο και βιώνει τη σχέση τους σαν ένα αναγκαίο κακό. Είναι δύσκολο να πληρώνει baby sitter, οπότε παρκάρει τα παιδιά στους παππούδες, δεν τα βγάζει πέρα οικονομικά και περιμένει τη βοήθεια τους, μα το κυριότερο απ’ όλα κάτι συμβαίνει σε αυτή τη σχέση που ένα παιδί δεν μπορεί να καταλάβει. Τι κρύβεται πίσω από τις εντάσεις; Γιατί η μαμά κι ο μπαμπάς γκρινιάζουν συνέχεια για τους γονείς τους; Πολλά μπορεί να κρύβονται πίσω από αυτά, μα ένα είναι σίγουρο, πως κάπου μεταξύ των γενιών έχει μπλοκάρει η επικοινωνία. Η γενιά των παππούδων τα έδωσε όλα για να μεγαλώσει τα παιδιά της και τώρα βρίσκεται μετέωρη μεταξύ ενός αισθήματος μοναξιάς και ματαίωσης.  Είναι σαν να κόβεται η συνέχεια της οικογενειακής αφήγησης και να φτάνει στα εγγόνια διακεκομμένη και με θορύβους. Οι παππούδες που συνδέουν την οικογένεια με το παρελθόν της και τα εγγόνια που αντιπροσωπεύουν το μέλλον είναι δύο συστήματα που δεν καταφέρνουν πάντα να επικοινωνήσουν, γιατί λείπει η γέφυρα του ενδιάμεσου συστήματος, των γονιών, με χαμένους σίγουρα τα εγγόνια τα οποία δεν μπορούν να συνθέσουν μια συνεκτική και με νόημα οικογενειακή αφήγηση, μα κυρίως χάνουν τη δυνατότητα να εμπνευστούν από μια γενιά που έζησε πολλά, έχει μαζέψει μια τεράστια εμπειρία κι ένα πλούτο συναισθημάτων.

Πως, λοιπόν, μπορεί να γίνει η σύγκλιση των γενεών, να υπάρχει συνεχής ροή και ανατροφοδότηση της μιας από την άλλη και, τελικά, τι έχει να δώσει και να πάρει ο καθένας από αυτή την αλληλεπίδραση;

Γεγονός είναι πως η πείρα των ηλικιωμένων στο κομμάτι που σχετίζεται με την εργασιακή εμπειρία δεν αποτελεί πλέον ένα ισχυρό πρότυπο για τους νέους όπως συνέβαινε παλιότερα. Η εμπειρία πλέον δεν μπορεί να είναι οδηγός για τους νέους δεδομένου πως η τεχνολογική εξέλιξη καθιστά πολύ γρήγορα ξεπερασμένη την προηγούμενη γνώση και κάνει αναγκαία τη συνεχή αναζήτηση της νέας γνώσης από το διαδίκτυο ή τους θεσμούς εκπαίδευσης. Η γνώση δεν είναι πια συνυφασμένη με την ηλικία, αλλά με τη διαθεσιμότητα και την ευελιξία στην αναζήτησή της. Που μπορούν, επομένως, οι ηλικιωμένοι να είναι υποστηρικτικοί και πως μπορούν να σχετιστούν διαφορετικά  με τη νέα γενιά;

Οι ηλικιωμένοι έχουν διανύσει ένα μεγάλο μέρος της ζωής τους, δεν βιάζονται κι έχουν μάθει να αγαπούν και να συγχωρούν, ώστε μπορούν να αποτελέσουν ένα «μαγικό» πλαίσιο για να μεγαλώσει ένα παιδί, εκεί όπου όλα επιτρέπονται κι όλα σχεδόν μπορούν να πραγματοποιηθούν, εκεί που δεν χαλάει κανένα χατίρι. Στις περιπτώσεις που δεν υπάρχουν εμπλοκές στην επικοινωνία τα εγγόνια βρίσκουν σε αυτή τη σχέση περισσότερο αποδοχή, κατανόηση και υποστήριξη και λιγότερο οριοθέτηση. Έτσι, βιώνουν μια σχέση πιο χαλαρή, ζεστή και τρυφερή με ιδιαίτερα οφέλη και για τις δύο πλευρές. Οι παππούδες είναι η ζωντανή παράδοση της οικογένειας, μεταφέρουν ιστορίες, μύθους και γεγονότα που ενσαρκώνουν τις θέσεις, τις αρχές και τις αξίες της οικογένειας και φυσικά έχουν όλο το χρόνο για να τις αφηγηθούν. Τα παιδιά μέσα από τις αφηγήσεις αυτές μπορούν να ταξιδέψουν νοερά στο παρελθόν, να φανταστούν πως ήταν οι γονείς τους παιδιά και πως εκείνοι σχετιζόταν με τους δικούς τους γονείς προκειμένου να νιώσουν κομμάτι μιας ιστορικής διαδρομής που αυτοί καλούνται να συνεχίσουν.

Όταν κάποιος είναι ευλογημένος και φτάσει να γίνει παππούς ή γιαγιά ζει μια από τις πιο ευτυχισμένες και μεστές περιόδους της ζωής του, εξάλλου το αποδεικνύει η ρήση, «των παιδιών μου τα παιδιά είναι δυο φορές παιδιά μου». Από την άλλη  το να έχει ένα παιδί παππού και γιαγιά το κάνει να νιώθει μοναδικό.  Ο δεσμός μεταξύ τους είναι ιδιαίτερος και αμφίπλευρα χρήσιμος μιας και τα εγγόνια προσφέρουν ελπίδα και χαρά και οι παππούδες ανιδιοτελή αγάπη.

Η αποδοχή στις ρίζες θρέφει τους βλαστούς!!!

Υπάρχει επάρκεια συναισθημάτων και πόσο κοστίζει το χριστουγεννιάτικο κλίμα;

Εκεί στα μέσα της δεκαετίας του 1990 τα ιδιωτικά κυρίως μέσα μαζικής επικοινωνίας άρχισαν να μεταδίδουν ζωντανά ρεπορτάζ από τις αγορές, όπως η Βαρβάκειος στην Αθήνα, και να χρησιμοποιούν φράσεις κλισέ πλέον, όπως «επάρκεια προϊόντων» και «ακριβότερο φέτος το τραπέζι των Χριστουγέννων». Είκοσι και πλέον χρόνια μετά οι νεοέλληνες πιστέψαμε πραγματικά πως το Χριστουγεννιάτικο κλίμα αποτιμάτε στην δυνατότητά μας να καταναλώνουμε προϊόντα και υπηρεσίες. Άσε δε που κανείς δεν νοιάζεται πλέον που και πως παράγονται αυτά τα προϊόντα, αν δηλαδή τουλάχιστον πίσω από την αγορά τους κρύβεται μια ελληνική παραγωγική επιχείρηση ή καταναλώνουμε … κινέζικα. Έτσι σαν … Κινέζοι δραπετεύουμε και από ότι συμβολικό μπορεί να έχουν τούτες οι γιορτές.

Αυτά τα γράφω σε ένα καφέ στην πόλη των Φαρσάλων, ξαφνικά δίπλα μου έρχεται μια παρέα αντρών όπου το θέμα τους είναι το χριστουγεννιάτικο μενού: αγριογούρουνο (προφανώς κυνηγημένο από τον ίδιο) και μπριζολάρες (σύμφωνα με την έκφρασή του). Δεν έχουμε τύχη σκέφτηκα, έχει εγκαθιδρυθεί τόσο πολύ μέσα μας πως αυτό είναι το νόημα των Χριστουγέννων.

Θυμήθηκα τα λόγια του  Μάνου Χατζηδάκη, ο οποίος στις 24 Δεκεμβρίου του μακρινού 1978 έλεγε «Ο μύθος των Χριστουγέννων κρατιέται με τη βία απ’ τα παράθυρα και από τις πόρτες, κρεμασμένος σε πανύψηλα κι αφιλόξενα σύγχρονα σκυθρωπά κτίρια. Τον συντηρούν οι δραστηριότητες της αγοράς, τα συμφέροντα των εμπόρων, οι ανελεύθερες κυβερνήσεις —πλην ανατολικών— και οι ακόμη πιο ανελεύθερες θρησκευτικές οργανώσεις, τέλος, οι αστοί και οι εργατικοί, πρόσφατοι μετανάστες στην αστική τάξη, που κατ’ ουσίαν κυβερνάν τον κόσμο μας, και που επιθυμούν θρησκευτικές αιτιολογίες και παραδόσεις για διασκέδαση, απόλαυση κι αμεριμνησία. Ούτε για τα παιδιά δεν έμειναν τα σύμβολα ανέγγιχτα. Κι αυτά ακόμη προσπαθούν να ονειρεύονται μέσα από τις εφιαλτικές ειδικές εκπομπές της τηλεόρασης, κι από ένα σπίτι που τις μέρες αυτές δεν έχει να προσθέσει κανένα αληθινό αγαθό, ούτε υποδομή για μια γενναία ονειροπόληση — ονειροπόληση ενός κόσμου ιδανικού, που να τον κυβερνάει ο Χριστός και οι Άγιοι του, με αρχηγό τον Αϊ-Βασίλη. Ιδιαίτερα στον τόπο μας, τα Χριστούγεννα γίνανε μέρες συναλλαγής και αυτοϊκανοποίησης. Ευκαιρία για μια ευρωπαϊκή παράσταση. Αν είχαμε και λίγο περισσότερο χιόνι, ώ τότες τα πράγματα θάσαν καλύτερα».

Και η παρέα δίπλα μου συνεχίζει την κουβέντα της «η κατανάλωση φέρνει το κέρδος» η σοφή ρήση ενός γνωστού του εμπόρου που έκοβε το μυαλό του».

…Να κι ένα παιδί που μπήκε μέσα να πει τα κάλαντα!

Ένα παιδί μόνο του, αναρωτήθηκα, τι νόημα έχει, γνωστή η απάντηση (και μεταξύ μας όχι τόσο περίεργη) το χαρτζιλίκι. Αλλά μόνο του!!!!! Άσε που είπε μισή στροφή μόνο κι αυτή απευθυνόμενος στην κοπέλα που φτιάχνει τους καφέδες, δεν πήρε τίποτα, δεν του έδωσε κανείς σημασία και έφυγε μάλλον κατηφής.

Πόσο κοστίζει η χαρά; Πόσα θα δίνατε για την αγάπη;

Πες μου που πουλάν καρδιές, τραγούδαγε ο αείμνηστος Μητροπάνος, τα περασμένα χρόνια, θέλοντας να δηλώσει τον καημό και την αναγκαιότητα της αγάπης, μα κυρίως πως αυτή δεν αγοράζετε, παρά μόνο δημιουργείτε μέσα στις καρδιές μας. Όπως και η χαρά, το νοιάξιμο και το μοίρασμα όλων των συναισθημάτων.

Και συνεχίζει ο Μάνος, «Η γέννηση του Χριστού παραμένει πια μια επέτειος άγονη και χωρίς αίσθημα. Και η Αθήνα μας, σαν καπνιστό τσουκάλι οινομαγειρείου χωρίς φωτιά και θέρμανση, ζει την αγιότητα των ημερών σκυθρωπά, άχαρα και κουρασμένα. Οι δρόμοι σκοτεινοί, για οικονομία, βέβαια, ηλεκτρισμού, αλλά φαντάζουν απείρως σκοτεινότεροι έτσι καθώς περιέχουν ολοένα και περισσότερο αναίδεια, αναπηρία και ανανδρία.

Η δυστυχία ολοφάνερη στα μάτια των γερόντων, που φεύγουν κάθε μέρα από κοντά μας θλιμμένοι κι απροστάτευτοι, γνωρίζοντας καλά πια πως γεννήσανε λειψούς ανθρώπους και πολύ χιόνι, που ατέλειωτα θα τους σκεπάζει στους αιώνες. Τα κάλαντα, τα δώρα και οι αγιασμοί δεν πείθουνε κανένα ότι προσφέρουνε αγάπη και παράδοση. Μόνο τα πρόσωπα μερικών παιδιών και μερικών γριών που περιφέρονται θλιμμένες είναι ό,τι διαθέτει ο κόσμος μας, για ν’ αγαπάς τις μέρες τούτες». (Μάνος Χατζιδάκις, Κυριακή 24 Δεκέμβρη 1978. Απόσπασμα από το κεφάλαιο «Η γέννηση του Χριστού και οι αμαρτίες των νεαρών μαθητών όταν παραβιάζουν τον κώδικα οδικής κυκλοφορίας» – Από τα «Σχόλια του Τρίτου», Εκδόσεις Εξάντας).

Από τότε που τα έγραφε αυτός ο σπουδαίος συνθέτης κι άνθρωπος έχουν αλλάξει πολλά μα κι άλλα τόσα έχουν μείνει τραγικά ίδια και χειρότερα. Υπάρχει όμως μια ελπίδα (ή έτσι τουλάχιστον θέλω να εύχομαι και να ελπίζω), η οποία έρχεται δυστυχώς από την οικονομική δυσχέρεια από την αναγκαστική μείωση της κατανάλωσης. Ίσως ήρθε η ώρα που η ευχή μας δεν θα είναι η επάρκεια των προϊόντων, αλλά των συναισθημάτων, δεν θα ελπίζουμε να γεμίσει το χριστουγεννιάτικο γεύμα, αλλά οι καρδιές μας.

Αυτά τα Χριστούγεννα κάντε μια αληθινή ευχή για σας και μία για τον κάθε αγαπημένο σας. Οι αληθινές ευχές κρύβουν μέσα τους το νόημα που εμείς θέλουμε να δώσουμε στις γιορτές και να ορίσουμε τι πραγματικά σημαίνουν για μας. Δώστε μικρές και μεστές ευχές που να κρύβουν μέσα τους τη δύναμη της ζωής. Δώστε στον εαυτό σας την ελπίδα να πιστέψει σε κάτι μαγικό, που όμως πηγάζει από μέσα του. Αγάπη, πίστη και ελπίδα να είναι τα φετινά σας δώρα, αυτά που θα δώσετε κι αυτά που θα πάρετε!

Ακόμη και οι γιορτινές ετοιμασίες για το χριστουγεννιάτικο γεύμα μπορούν να γίνουν ένα μέσο για να σχετιστείτε με τους υπόλοιπους. Το κλίμα φτιάχνετε όταν όλοι μαζί φροντίζουν για τις σχέσεις τους, ανταλλάζουν συναισθήματα, μοιράζονται σκέψεις και αφήνονται στη μαγεία της αλληλεπίδρασης. Φτιάξτε μαζί τα φαγητά και τα γλυκά σας, δώστε χρόνο στο μαζί κι όχι στο αποτέλεσμα. Κι αν δεν προλαβαίνεται γιατί δουλεύετε ως αργά ή τα χρήματα σας δεν επαρκούν, δημιουργήστε τις δικές σας ευκαιρίες για το ΜΑΖΙ.  Βγείτε από τα δεσμά του life style, της κατανάλωσης, των κοινωνικών «πρέπει» και σπάστε ως γούρι, αντί για ρόδι, μία καταπιεστική παράδοση: αν μια γιορτινή παράδοση δεν είναι πλέον λειτουργική βγάλτε την από τη ζωή σας και  αφήστε την στους χώρους της μνήμης. Οι οικογενειακές παραδόσεις, για παράδειγμα, μπορεί να λειτουργούν ως ένα αόρατο νήμα που σας κρατούν προσκολλημένους και δεν σας επιτρέπουν να φτιάξετε τις δικές σας αναφορές.

Γράφω αρκετή ώρα και δίπλα μου πλέον κάθονται τρεις γυναίκες και ένα μικρό παιδί. Το παιδί μιλάει δυνατά και η μαμά του το μαλώνει, «μη φωνάζεις του λέει, δεν είσαι μόνος σου στο μαγαζί» μα το παιδί είναι χαρούμενο και το δείχνει, είναι σαν να του λες «μην είσαι χαρούμενος, γιατί αυτό μπορεί να ενοχλεί τους άλλους». Και ίσως αυτή είναι η αλήθεια, η χαρά των παιδιών μπορεί να είναι ενοχλητική, γιατί μας θυμίζει την αγνότητα της παιδικής ψυχής. Αυτηνής που αυτές οι μέρες συμβολικά μας καλούν να ξαναβρούμε. Να βρούμε μέσα μας το εσωτερικό παιδί, να το φροντίσουμε, να του δώσουμε αγάπη και συντροφικότητα.

Ας αναρωτηθούμε λοιπόν: Υπάρχει επάρκεια συναισθημάτων και πόσο κοστίζει το χριστουγεννιάτικο κλίμα;

Χριστούγεννα (μοίρασμα συναισθημάτων) - αξία ανεκτίμητη!!!

Ο δικός μας Άγιος Βασίλης

Υπάρχει ο άγιος Βασίλης; Αυτή είναι μια ερώτηση που πολλές φορές δημιουργεί αμηχανία στους γονείς. Όχι όμως και στα παιδιά, στον μαγικό κόσμο των οποίων κατοικούν πολλοί ήρωες οι οποίοι ξεπροβάλλουν από τους μύθους και τις ιστορίες του μυαλού τους, της οικογένειας και της ευρύτερης κοινωνίας. Οι παραμυθένιες αυτές  ιστορίες είναι πολύ χρήσιμες γιατί επιτρέπουν στα παιδιά να ταξιδεύουν με τη φαντασία τους και να εκφράζουν με ασυνείδητους τρόπους τα συναισθήματα και τους προβληματισμούς τους. Εκεί συναντούν μυθικά πρόσωπα που συμβολίζουν πανανθρώπινες αξίες και γίνονται μάρτυρες υπερφυσικών φαινομένων που δείχνουν με έμφαση τις εσωτερικές συγκρούσεις και αγωνίες που έχουν τα παιδιά όσο μαθαίνουν για τη ζωή. Μέσα στα παραμύθια ανοίγεται ένας κόσμος συναισθημάτων που λειτουργεί ως προσομοιωτής της πραγματικής ζωής, δίνοντας ιδέες για το πως κανείς αναμετράτε με το κακό, το φόβο, τη μοναξιά και πως επενδύει στην αρετή, στην αγάπη, κ.λπ.

Σε αυτόν τον συμβολικό χώρο των μύθων και των παραμυθιών ο δικός μας άγιος Βασίλης κάποτε δεν ήταν το σύμβολο της αγοράς και του καταναλωτισμού, αλλά ο άγιος της παιδικής μας ψυχής, της αγάπης και της μάθησης. Βαστούσε εικόνα και χαρτί κι όχι χαρτί περιτυλίγματος με δώρα από τα πολυκαταστήματα. Παρά ταύτα εξακολουθεί να αποτελεί μια μορφή σύμβολο που αντέχει στο χρόνο και μεταφέρεται από γενιά σε γενιά σαν το οικείο μαγικό πρόσωπο που φέρνει χαρά κι ελπίδα.  Δεν υπάρχει επομένως μια ξεκάθαρη απάντηση για την ύπαρξή του. Υπάρχει μόνο μέσα στη φαντασία και στην καρδιά των ανθρώπων και παίρνει τη μορφή που εμείς θα επιλέξουμε να του δώσουμε και θα συνεχίσει να υπάρχει όσο οι άνθρωποι έχουν την επιθυμία να συμβολίσουν σε αυτόν την ανάγκη τους για ελπίδα, προσφορά και αγάπη.

Ο πατροπαράδοτος άγιος Βασίλης συμβόλιζε την αξία των «γραμμάτων», ως ένα μέσο αυτοπραγμάτωσης και ελπίδας. Το σημαντικότερο δώρο για ένα παιδί ήταν η μόρφωση του, παράλληλα όμως με το παιχνίδι και την ψυχαγωγία. Τι ωραία εικόνα που δημιουργείτε: ένα παιδί που παίζει και μαθαίνει κι όχι ένα παιδί που απλά καταναλώνει υλικά αγαθά, ιδέες και συναισθήματα. Τον δικό μας άγιο των γραμμάτων τον κέρδισε ο Santa Claus, δηλαδή, η αγορά και ο καταναλωτισμός. Καιρός είναι να του ξαναδώσουμε ένα νέο νόημα που να συνδυάζει την αξία που κουβαλά η δύναμη της αγάπης και της αρετής.

Ο άγιος Βασίλης μπορεί να γίνει μέρος της οικογενειακής παράδοσης και να λειτουργήσει ως σύμβολο ελπίδας, αγάπης και νοιαξίματος. Το αξιοπερίεργο με αυτόν τον άγιο βέβαια είναι πως μπλέκει το μύθο με την πραγματικότητα, δηλαδή δεν φέρει μόνο συμβολισμούς, αλλά και υλικά δώρα. Εδώ υπάρχει ένα θέμα, που ίσως μπορεί να λυθεί αν μάθουμε να προσφέρουμε άμεσα και ανοιχτά αυτό που έχουμε να δώσουμε στους άλλους κι αφήσουμε στον άγιο Βασίλη να φέρει πιο ταπεινά υλικά δώρα, και κυρίως να φέρει δώρα συναισθηματικής αξίας. Να γίνει το πρόσωπο που συμβολίζει τη χαρά, την αγάπη, τη δημιουργία, την αρετή. Αυτό το πρόσωπο να καλωσορίσουμε και να περιμένουμε με αγωνία κάθε χρόνο. Αυτά τα αγαθά να μας κάνουν περήφανους κι όχι το καινούργιο  play station. Έτσι, δικαιώνουμε και τον ίδιο τον άγιο Βασίλη γιατί ο προηγούμενος της αγοράς ήταν πολύ άδικος, μια και σε κάποιους έφερνε ένα ζευγάρι κάλτσες και σε κάποιους άλλους ένα iPhone.

Παραμερίστε λοιπόν την υλική διάσταση, απαντήστε στα παιδιά με τρυφερότητα και αφήστε τα να πιστέψουν σε φανταστικά πρόσωπα όπως ο άγιος Βασίλης, τα ξωτικά  και οι καλικάντζαροι και κυρίως στις μαγικές δυνάμεις αυτών. Μέσα από τις μαγικές ιστορίες και τη φαντασιακή έκφραση τα παιδιά ενισχύσουν τη δομή της προσωπικότητάς τους, μαθαίνουν να εκφράζουν τους εσωτερικούς τους φόβους και να βρίσκουν εναλλακτικούς τρόπους αντιμετώπισής τους. Γι’ αυτό είναι σημαντικό οι φανταστικές ιστορίες και τα παραμύθια να έχουν ένα νόημα και να κουβαλούν πολλούς συμβολισμούς. Αυτή είναι και η κυριότερη ευθύνη των μεγάλων, να δώσουν το μύθο του Άι Βασίλη στα παιδιά με ένα τέτοιο τρόπο που να μεταφέρει τη συγκίνηση της αγάπης ως συναίσθημα κι ως πράξης και την αξία της μάθησης και της αρετής.

Ο άγιος Βασίλης δεν μπορεί να υπάρχει λοιπόν ως προϊόν του μάρκετινγκ, αλλά ως αποτέλεσμα της γεμάτης καρδιάς των δικών μας ανθρώπων. Το μαγικό με αυτόν τον άγιο είναι πως μπορεί να μάθει στα παιδιά να πιστεύουν σε κάτι που υπάρχει κι ας μη το βλέπουν. Έτσι μπορούν να πιστέψουν στα συναισθήματά και τις ικανότητές τους, ακόμη κι αν δεν τις βλέπει κανείς. Αυτό λύνει και το μέγα μυστήριο πως καταφέρνει ένας ηλικιωμένος χοντρός κυριούλης να μεταφέρει τόσα δώρα σε όλα τα παιδιά του κόσμου. Μα είναι απλό, έχει βοηθούς τον κάθε μπαμπά και την κάθε μαμά που νιώθουν τρυφερά για το παιδί τους και θέλουν να του μεταφέρουν το δώρο της ευγνωμοσύνης, της χαράς και της ελπίδας, μαζί με ότι άλλο μπορούν να βάλουν κάτω από το δέντρο.

Μεγαλώνοντας το παιδί και αποκτώντας περισσότερο αναλυτική σκέψη θα μπορέσει όλους αυτούς τους συμβολισμούς να τους οικειοποιηθεί δίχως την βοήθεια των παλιών του «συντρόφων», των μυθικών ηρώων. Ήδη όμως αυτοί θα έχουν κάνει τη δουλειά τους και θα μπορούν να αποσυρθούν στη μνήμη των παιδιών σαν φωτεινοί δάσκαλοι.

Άγιος Βασίλης έρχεται, Γενάρης ξημερώνει …

… Παιδί μου που ‘ν τα γράμματα, παιδί μου πού ν ο νους σου

τα γράμματα είναι στο χαρτί κι ο νους μου στα παιχνίδια.

(Απόσπασμα από τα πολύ όμορφα Πρωτοχρονιάτικα Κάλαντα της Θεσσαλίας)

Η αληθινή χαρά των Χριστουγέννων

Η πόλη από μέρες στολίζεται, βάζει τα καλά της και αναμένει να υποδεχτεί τους κατοίκους της σε ένα γιορτινό σκηνικό. Όπως παλιά, οι οικοδεσπότες στις γιορτές ανοίγανε το σπίτι και περιμένανε τους επισκέπτες.

Στην περίοδο των γιορτών των Χριστουγέννων και της Πρωτοχρονιάς κυριαρχεί το κοινωνικό μας πρόσωπο, είμαστε περισσότερο εστιασμένοι στους κοινωνικούς μας ρόλους, επιδιώκουμε τις συναναστροφές και φυσικά αποφεύγουμε να είμαστε μόνοι μας με κάθε τρόπο. Οι γιορτές είναι συνυφασμένες με τις παρέες, με πολύ ή λιγότερο κόσμο κι όλοι περιμένουν ή ελπίζουν οι γιορτές να φέρουν μαζί τους πολύ χαρά και ξεγνοιασιά. Από παλιά οι άνθρωποι ήταν εστιασμένοι στο κοινωνικό τους πρόσωπο και μόνο μέσα από την θρησκευτική κατάνυξη των ημερών μπορούσαν να προσεγγίσουν τις συμβολικές διαστάσεις των Χριστουγέννων και της Πρωτοχρονιάς. Φέτος, περισσότερο από τις προηγούμενες χρονιές, παρατηρούμε μια αναζωπύρωση της κοινωνικότητας και την αύξηση των δρώμενων που έχουν ένα δημόσιο χαρακτήρα. Όλο και περισσότερες πόλεις ντύνονται φανταχτερά κι εξειδικεύουν τις γιορτές σε θεματικά πάρκα με ποικίλες δράσεις και προγράμματα. Οι δήμαρχοι, και οι πόλεις αντίστοιχα, ανταγωνίζονται για το ψηλότερο δέντρο, το πιο φανταχτερό πάρκο, τα πιο πολλά λαμπιόνια.

Όλο και περισσότερο, λοιπόν, το εορταστικό κλίμα κατασκευάζεται, όπως κατασκευάζονται τα πάρκα των ευχών, οι μύλοι των ξωτικών κλπ. κι όλο και περισσότερο οι άνθρωποι δυσκολεύονται να ζήσουν με πιο συμβολικό τρόπο αυτές τις ημέρες. Χρειάζεται όμως μια ισορροπία ανάμεσα στο κοινωνικό μας πρόσωπο και στον εαυτό μας.

Είναι προφανές πως οι ημέρες των Χριστουγέννων, πέρα από τους θρησκευτικούς συμβολισμούς  που φέρουν, σπάνε τη ρουτίνα της καθημερινότητας και δίνουν ένα διαφορετικό ρυθμό στη ζωή μας, ο οποίος είναι απαραίτητος κυρίως για ψυχολογικούς λόγους. Οι μέρες αυτές, ανεξάρτητα από το που και πως θα γιορταστούν, βιώνονται από τον καθένα με ένα εσωτερικό τρόπο και συχνά είναι φορτισμένες από συνειδητές ή ασυνείδητες πιέσεις και έντονες συναισθηματικές αντιδράσεις. Όπως χαρακτηριστικά μου έλεγε ένας νεαρός φοιτητής στο γραφείο μου πρόσφατα: «Τα Χριστούγεννα το οικογενειακό τραπέζι μετατρέπεται σε σκηνή θεάτρου, όπου όλοι θα παίξουμε το έργο «η δεμένη οικογένεια». Ποτέ όμως ως τώρα δεν έχουμε παίξει με επιτυχία το σενάριο της δεμένης οικογένειας, γιατί απλά δεν είμαστε! Πάντα όμως προσδοκούμε πως τα επόμενα Χριστούγεννα όλα θα είναι διαφορετικά».

Τα Χριστούγεννα μεγαλώνει η ανάγκη για μόνιασμα και καλή επικοινωνία. Γιατί όμως; Ποιο είναι το βαθύτερο ψυχολογικό νόημα τους και γιατί αυτές οι γιορτές, ενώ είναι φωτεινές, μας δημιουργούν πολλές φορές αμφιθυμικά συναισθήματα, ανάμικτα από χαρά, στρες, θλίψη και μελαγχολία; Ίσως γιατί οι μέρες αυτές είναι φορτωμένες με πολλές προσδοκίες. Από μικρά παιδιά εξάλλου τις περιμένουμε με αγωνία για να νιώσουμε διαφορετικά. Διαμορφώνουμε επομένως ένα ψυχολογικό υπόβαθρο στο οποίο προσδοκούμε οι γιορτές να φέρουν χαρά μόνο και μόνο επειδή είναι γιορτές. Για όσους είναι μόνοι ή οι σχέσεις στην οικογένεια είναι δυσλειτουργικές τα Χριστούγεννα είναι μια δύσκολη περίοδος και η εξωστρέφεια της πόλης μπορεί να λειτουργήσει ως αντίδοτο στη μοναξιά και στην κακή επικοινωνία. Όμως και για όσους σχεδιάζουν να περάσουν τις γιορτές σε οικογενειακό κλίμα δεν είναι πάντα καλά τα πράγματα. Οι γιορτινές μέρες δημιουργούν το κατάλληλο περιβάλλον να εκδηλωθούν οι ασυνείδητες πιέσεις και να ξεδιπλωθούν τα δυναμικά της οικογένειας που κρατιούνται από ασταθείς ισορροπίες. Λειτουργούν οι γιορτές ως θερμοκήπια παραγωγής συγκρούσεων, επειδή έχουν την τάση να αναδεικνύουν τις κρυμμένες δυναμικές ισορροπίες και να φέρνουν στην επιφάνεια ότι προσπαθούμε επιμελώς να κρύψουμε. Και δεν αναφέρομαι μόνο στις οικογένειες που έχουν έντονα δυσλειτουργικές σχέσεις. Καβγάδες και πείσματα μπορεί να προκύψουν και με λιγότερο σημαντικές αιτίες, όπως το που και πως θα ξοδευτούν τα χρήματα. Είναι και το μοίρασμα των ρόλων που μπορεί, επίσης, να φέρει εντάσεις. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αν η μητέρα-νοικοκυρά που πρέπει να φροντίσει για το εορταστικό κλίμα, υιοθετώντας ένα ρόλο «μουλαριού», δεν έχει την αντίστοιχη βοήθεια ή αν το εορταστικό κλίμα δεν έχει τη συμμετοχή όλων, κάποια στιγμή θα καταρρεύσει.

Αν μπορέσουμε να βγούμε έξω από τις προσδοκίες, ίσως καταφέρουμε να εστιάσουμε στο βαθύτερο νόημα αυτών των ημερών, οι οποίες μας φέρνουν αντιμέτωπους με εσωτερικές αλήθειες και προβληματισμούς και μπορεί να λειτουργήσουν ως συμβολικά ορόσημα στο συνεχές της ζωής μας. Το κυρίαρχο εσωτερικό νόημα των Χριστουγέννων συμπυκνώνεται στο ερώτημα «ποιος είμαι και ποιο είναι το καινούργιο που θα γεννηθεί μέσα μου;». Είναι η περίοδος ενός βαθύτερου απολογισμού για τη χρονιά που φεύγει και της αναθεώρησης και του μετασχηματισμού για τη χρονιά που έρχεται.

Όπως κι αν αποφασίσετε να γιορτάσετε ο απολογισμός αυτός και οι εσωτερικές διεργασίες είναι αναπόφευκτες. Αυτό είναι και το «καλό» των γιορτών, μας καλούν σε ένα εσωτερικό ταξίδι. Το σπάσιμο της καθημερινότητας ανοίγει την πόρτα σε μνήμες και συλλογισμούς που έρχονται από πολύ παλιά κι από πολύ βαθιά, οι οποίες ζητούν να φωτιστούν, να έρθουν στο προσκήνιο και να νοηματοδοτηθούν διαφορετικά. Όσο καταπιέζουμε αυτές τις διεργασίες και αναζητούμε τη χαρά μόνο σε ότι έρχεται απ’ έξω, αφαιρούμε τη δυνατότητα μιας πιο βαθιάς συνειδητοποίησης. Όσο τις επιτρέπουμε τόσο δημιουργούμε τις δυνατότητες μιας θετικής αναπλαισίωσης των συναισθημάτων μας και της δημιουργίας νέων συνδέσεων που θα μας επιτρέψουν να δημιουργήσουμε το δικό μας εσωτερικό εορταστικό κλίμα, το οποίο θα έχει φυσικά αντανακλάσεις και σε ότι άλλο δημιουργήσουμε, από το δείπνο και το ξεφάντωμα ως τα ταξίδια και τις κάθε είδους διασκεδάσεις.  

Αν τα λαμπιόνια των Χριστουγέννων είχαν φωνή θα μας έλεγαν να ενισχύσουμε τη φωτεινότητά τους προσθέτοντας το δικό μας φως και τη δική μας εσωτερική χαρά.

Καλές γιορτές σε όλους!!!