Άλλο τεμπελιά κι άλλο μαθησιακές δυσκολίες

Θέλουν και δεν μπορούν ή μπορούν και δεν θέλουν;

Οι μαθησιακές δυσκολίες ως έννοια κι ως πρακτική έχουν πιάσει στην ελληνική  εκπαιδευτική κουλτούρα τα άκρα. Πριν από κάποιες δεκαετίες η εκπαιδευτική κοινότητα, οι ειδικοί, αλλά και οι γονείς αντιμετώπιζαν τη σχολική υστέρηση ή αποτυχία ως χαρακτηριστικό της προσωπικότητας του παιδιού που δεν αγαπά, δεν τα καταφέρνει με τα γράμματα ή ενώ είναι πολύ έξυπνο δεν στρώνεται να διαβάσει (τεμπέλης). Οι διαγνωστικές κατηγορίες ήταν αδρές και χοντροκομμένες με αποτέλεσμα πολλά παιδιά που όντως αντιμετώπιζαν κάποια μαθησιακή δυσκολία ή δυσκολία προσαρμογής στο μαθητοκεντρικό σύστημα διδασκαλίας, να αδικούνται και να στιγματίζονται ως προβληματικά.

Από την άλλη, την τελευταία δεκαετία οι μαθησιακές δυσκολίες, η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ), η δυσλεξία και άλλα πολλά, υπάρχουν στο λεξιλόγιο σχεδόν κάθε δασκάλου, γονιού και ειδικού. Έχοντας ως στόχο να εντάξουμε όσους μαθητές πραγματικά είχαν πρόβλημα, ευαισθητοποιώντας τη σχολική κοινότητα και την οικογένεια, φτάσαμε στην ιατρικοποίηση του φαινομένου και την κατηγοριοποίηση των μαθητών σε κουτάκια – ταμπέλες του τύπου υπερκινητικός, διασπαστικός κλπ.

Φυσικά, δεν υποστηρίζω την επιστροφή στο σύστημα του παραδοσιακού σχολείου που τιμωρούσε το μαθητή με μειωμένες γνωστικές ικανότητες, αλλά θα πρέπει να είμαστε περισσότερο προσεκτικοί στον διαχωρισμό των πραγματικών δυσκολιών από τις προθέσεις και αξιώσεις των μαθητών, από το πόσο δηλαδή κοπιάζουν και επενδύουν στη μάθηση.

Ο κάθε μαθητής μαθαίνει διαφορετικά και πολλές φορές το εκπαιδευτικό μας σύστημα εξοστρακίζει τους τύπους εκείνους των μαθητών που σκέφτονται και λειτουργούν περισσότερο αφαιρετικά, είναι περισσότερο καλλιτεχνικοί και αρέσκονται στη βιωματική μάθηση κι όχι στην παπαγαλία. Υπάρχουν και οι άλλοι μαθητές που είναι ευπροσάρμοστοι στο υπάρχον σύστημα διδασκαλίας και κινούνται με άνεση στις απαιτήσεις του. Ανεξαρτήτως της κατηγορίας όπου ανήκει κανείς, αυτό που έχει σημασία είναι να επαναφέρουμε ως αξία τη δυναμική που αναπτύσσει ο μαθητής, τον κόπο που επενδύει και τη συμμετοχική του διάθεση. Χρειάζεται, ειδικότερα, να ξαναδούμε τη διάσταση του μαθητή που επενδύει σε σχέση με αυτόν που τεμπελιάζει κι όχι μόνο του «δυσλειτουργικού» σε σχέση με τον «φυσιολογικό». Προφανώς, το τελευταίο δεν μπορεί να επιτευχθεί με τον παλιό τρόπο, που ιεραρχούσε απόλυτα τις επιδόσεις με βαθμολογικές κλίμακες και διορθώσεις με κόκκινο στυλό, αλλά με ένα σύγχρονο τρόπο, ο οποίος, ωστόσο, θα επαναφέρει την έννοια της ανταπόδοσης και της αμοιβής στην καλή προσπάθεια του μαθητή.

Αυτό που θέλω να πω, είναι πως δημιουργήσαμε ένα κατεστημένο διαγνώσεων δυσλειτουργικών παιδιών και αυτό με τη σειρά του συνέβαλε στη δημιουργία και συγκάλυψη μιας κουλτούρας της ήσσονος προσπάθειας που επικρατεί τόσο στους εκπαιδευτικούς όσο και στους μαθητές. Χτίστηκε, κατ’ αυτόν τον τρόπο, μια νοοτροπία στην οποία είναι πιο βολικό για το σύστημα -σχολείο/οικογένεια- το παιδί να θεωρείται προβληματικό παρά φυγόπονο και αδιάφορο, γιατί η δεύτερη παραδοχή παραπέμπει τις ευθύνες στο ίδιο το σύστημα. Θέλει λοιπόν, αλλά δεν μπορεί είναι η διάγνωση για τα σύγχρονα «προβληματικά» παιδιά, τα οποία παίρνουν στις πλάτες τους την ανικανότητα μιας ολόκληρης κοινωνίας να τα μεγαλώσει υπεύθυνα.

Τα παιδιά των φροντιστηρίων όμως, τα φροντισμένα παιδιά, δεν μαθαίνουν να αγαπούν το σχολείο, δεν μαθαίνουν πως να μαθαίνουν, στερούνται παντελώς της μεθοδολογίας και ως συνέπεια στέκονται μετέωρα στο κόσμο του διαδικτύου να προσπαθούν να αντλήσουν τα εργαλεία που θα τους βοηθήσουν να επιβιώσουν. Οι νέες τάσεις της διεργασιακής και βιωματικής μάθησης δώσανε μια νέα ώθηση στην εκπαιδευτική διαδικασία. Ωστόσο, για να ολοκληρωθεί η προσπάθεια αυτή, χρειάζεται το εκπαιδευτικό σύστημα να επαναφέρει επικαιροποιημένη μια νέα μεθοδολογική πρόταση. Οι μαθητές έχουν ανάγκη από ένα πλαίσιο όπου θα επιχειρούν να κατανοήσουν και να αποκτήσουν τη γνώση, ένα ξεκάθαρο πλαίσιο που θα αξιολογεί την προσπάθεια του κάθε μαθητή και θα αναγνωρίζει την αξία του.

Επαναλαμβάνω πως δεν έχει σημασία μόνο τι θα καταφέρει ένας μαθητής, αλλά πόσο θα έχει επενδύσει στη γνώση και στη διαδικασία κατάκτησής της. Πόσο καλός χτίστης θα γίνει ώστε να οικοδομήσει, από το δημοτικό σχολείο ακόμη, ένα νέο κόσμο γνώσεων δυσκολονόητο ίσως και παράξενο στην αρχή. Το σημαντικό, λοιπόν, δεν εστιάζεται μόνο στις δυσκολίες ή στις πιθανές προβληματικές συμπεριφορές, αλλά και στην ένταση της προσπάθειας και στον κόπο. Θα πρότεινα, επομένως, να αρχίσουμε να προβληματιζόμαστε στο δίπολο προσπάθεια-τεμπελιά με την ίδια προσοχή που δώσαμε και στις μαθησιακές δυσκολίες, ως εμπόδιο στη γνώση. Η μεζούρα να μετρά την τεμπελιά και την προσπάθεια κι όχι μόνο την διαταραχή.

Μάθαμε εν κατακλείδι στα παιδιά μας να μην ζορίζονται ή να ζορίζονται χωρίς να θέλουν. Πως όμως θα μάθουν αν δεν διαβάσουν, δεν εξασκηθούν, δεν εντρυφήσουν στους κανόνες και τη μεθοδολογία; Οι γηραιότεροι θα θυμόσαστε το δικό σας βιβλίο της γραμματικής του δημοτικού σχολείου που ήταν φορτωμένο με κανόνες και εξαιρέσεις. Ανεξάρτητα από το αν ήταν αποτελεσματικό ή όχι είχε από πίσω του μια μεθοδολογία εκμάθησης και κατανόησης της γλώσσας όχι μόνο ως μέσο συνεννόησης, αλλά κι ως εργαλείο της κουλτούρας μας. Η δομή των λέξεων, η ορθογραφία, η γραμματική και η σύνταξη είχαν μια συμβολική, αισθητική κι επικοινωνιακή αξία, η οποία ξεπηδούσε κάθε φορά που καταφέρναμε να την αποκωδικοποιήσουμε. Ο αλφαβητισμός, το ζητούμενο της εποχής εκείνης, είχε σταθερούς πόλους, ανάμεσα στους οποίους κινούνταν αξιολογικά οι επιδόσεις των μαθητών. Το νέο ζητούμενο, όπως αναδεικνύεται από τις σύγχρονες ανάγκες, είναι η σύνθεση ενός λειτουργικού κοινωνικού γραμματισμού που θα ξαναβάλει τους νέους σε τροχιά  εκμάθησης.

Οι λέξεις, οι ιστορίες, είτε στον γραπτό είτε στον προφορικό λόγο δημιουργούν αφηγηματικές αλήθειες και ανοίγουν προοπτικές που ένας τεμπέλης μαθητής χάνει την ευκαιρία να ζήσει. Δυστυχώς, πολλά παιδιά δεν θέλουν να κοπιάσουν, προτιμούν την ευκολία της γκρίνιας, της απομόνωσης και του θυμού. Εξάλλου, η διάγνωση καραδοκεί…διάσπαση προσοχής και ξεμπερδέψαμε.

Στόχος είναι να μαθαίνουμε στα παιδιά μας να σκέφτονται, να μοχθούν και να επενδύουν στην εξάσκηση των μαθημάτων, γιατί αλλιώς φτωχαίνει το λεξιλόγιο,  χωλαίνει η ιστορική γνώση και μικραίνει το πάθος για την επιστήμη!

Περί Μαθησιακών Δυσκολιών....

Τα τελευταία χρόνια η ελληνική οικογένεια κατάφερε να εστιάσει περισσότερο στο πως  μαθαίνουν τα παιδιά. Το ενδιαφέρον αυτό ανέδειξε προβλήματα και δυσκολίες που στο παρελθόν έμειναν στο σκοτάδι και θεωρούνταν προσωπικές αδυναμίες και ανικανότητες των παιδιών (δεν παίρνει τα γράμματα, κλπ) με αποτέλεσμα, ανάλογα με τον τρόπο αντιμετώπισης, πολλά παιδιά να βοηθηθούν, αλλά και σε πολλά να φορτωθούν υπέρογκες προσδοκίες και ενοχές. Η σωστή αντιμετώπιση των μαθησιακών δυσκολιών ορίζεται από ένα λειτουργικό οικογενειακό πλαίσιο (συνοχή, όρια, φροντίδα, απαίτηση, κλπ), αλλά και την ειδική βοήθεια όπου αυτή χρειάζεται.

 Ας δούμε όμως τι σημαίνει ο όρος “μαθησιακές” δυσκολίες:

  Λέγοντας μαθησιακές δυσκολίες εννοούμε μια ανομοιογενή ομάδα διαταραχών, οι οποίες εκδηλώνονται με σημαντικές δυσκολίες στην ανάγνωση, γραφή, στη χρήση ικανοτήτων ακρόασης και ομιλίας καθώς και στους μαθηματικούς συλλογισμούς.

  Το εύρος των μαθησιακών δυσκολιών είναι πολυποίκιλο. Μια απλή κατηγοριοποίηση των διαφόρων τύπων μαθησιακών δυσκολιών καταλήγει σε τέσσερις βασικές κατηγορίες:

1. Δυσκολίες λόγου και ομιλίας. Πρόκειται για δυσκολίες στην παραγωγή και κατανόηση του προφορικού λόγου. Τέτοιες μπορεί να αφορούν την άρθρωση, έκφραση ή την κατανόηση των λεγόμενων του συνομιλητή.
2. Δυσκολίες γραπτού λόγου. Οι δυσκολίες αυτές μπορεί να αφορούν σε προβλήματα ορθογραφίας, παραγωγής και αποκωδικοποίησης του γραπτού λόγου. Σε αυτές συμπεριλαμβάνεται και η περισσότερο γνωστή περίπτωση της δυσλεξίας.
3. Δυσκολίες μαθηματικού τύπου. Σε αυτή την κατηγορία εμπίπτουν δυσκολίες στην αναγνώριση αριθμών και μαθηματικών συμβόλων, στην απομνημόνευση της προπαίδειας, και στην επίλυση προβλημάτων.
4. Άλλες δυσκολίες. Σε αυτή την κατηγορία εντάσσονται δυσκολίες οι οποίες σαφώς επηρεάζουν τη διαδικασία της μάθησης και μπορούν να ενταχθούν κάτω απο τον όρο ''μαθησιακές δυσκολίες''. Τέτοιες είναι οι οπτικο-κινητικές διαταραχές, η ΔΕΠ-Υ, η χαρισματικότητα των παιδιών.

  Αν το παιδί κατά τη διάρκεια της Α΄ Δημοτικού παρουσιάσει προβλήματα, οι γονείς θα πρέπει να εξετάσουν και να αρχίσουν να αναρωτιούνται αν αυτά σχετίζονται με την ωρίμανση του παιδιού ή υπάρχουν ενδείξεις κάποιας μαθησιακής δυσκολίας.

  Προς το τέλος της Α΄ με αρχή της Β΄ Δημοτικού, ένα παιδί μπορεί να εμφανίσει τα πρώτα συμπτώματα δυσλεξίας ή άλλης μαθησιακής δυσκολίας. Οι πρώτες ενδείξεις είναι συνήθως ότι παρουσιάζει δυσκολία με την εκμάθηση της Ανάγνωσης και της Γραφής, προσθέτει ή αφαιρεί γράμματα σε λέξεις ή παραλείπει ολόκληρες λέξεις διαβάζει ή γράφει, έχει προβλήματα στο να μάθει να λέει την ώρα, γράφει πολύ αργά και δεν προλαβαίνει να ολοκληρώσει τις εργασίες του μαζί με τα άλλα παιδάκια στην τάξη.

   Αυτό δεν σημαίνει σε καμία περίπτωση ότι το παιδί δεν είναι έξυπνο. Τα παιδιά με  μαθησιακές δυσκολίες διαθέτουν νοημοσύνη μέσου όρου και πάνω. Οι δυσκολίες τους οφείλονται σε μια διαφορετική λειτουργία του εγκεφάλου, η οποία επηρεάζει τη λήψη και επεξεργασία μιας πληροφορίας.

  Συνήθως οι γονείς, όταν ανακαλύψουν την ύπαρξη κάποιας μαθησιακής δυσκολίας, νιώθουν άβολα και αμήχανα. Έτσι, είναι σημαντικό να δεχθούν εξειδικευμένη ψυχοθεραπευτική βοήθεια, προκειμένου να επεξεργαστούν όλα τα συναισθήματά που γεννά η ανατροφή ενός παιδιού με αυτές τις δυσκολίες. Το άγχος και το στρες που βιώνουν οι γονείς που βλέπουν το, κατά τα άλλα φυσιολογικό παιδί τους, να υστερεί στην ανάγνωση ή στα μαθηματικά ή στο γραπτό λόγο, δε μπορεί να υποτιμηθεί.

  Είναι άσκοπο να πιέζετε το παιδί, αφού δε μπορεί να προσπαθήσει περισσότερο, αν δε του δείξετε τον κατάλληλο τρόπο. Να θυμάστε ότι ο τρόπος με τον οποίο συμπεριφερόμαστε εμείς, έχει περισσότερη επίδραση στην εξέλιξη του παιδιού απο όσο φανταζόμαστε.

  Οι μαθησιακές διαταραχές επηρεάζουν όλες τις πτυχές της ζωής του παιδιού. Οι αποτυχίες στο σχολείο, η προβληματική επικοινωνία με τους συνομηλίκους και την οικογένεια, οι χαμηλές επιδόσεις σε σπορ και αθλητικές δραστηριότητες και οι ανεπαρκώς ανεπτυγμένες δεξιότητες αυτοεξυπηρέτησης (να ντύνεται μόνος του, να κουμπώνει τα ρούχα του, κ.α.), δημιουργούν άγχος και αισθήματα πολλαπλής αποτυχίας.

  Οι διαγνώσεις των παραπάνω δυσκολιών γίνονται στα ΚΕΔΔΥ και σε Ιατροπαιδαγωγικά Κέντρα. Στο ΝΗΜΑ η αξιολόγηση γίνεται από εξειδικευμένους συνεργάτες και είναι δωρεάν.

  Ας αντιμετωπίζουμε λοιπόν, την κάθε μαθησιακή δυσκολία με έγκαιρη και ποιοτική παρέμβαση. Συχνά οι γονείς, επειδή δε γνωρίζουν πολλά, φοβούνται να το ερευνήσουν και περιμένουν να το αντιμετωπίσουν όταν το παιδί τελειώνει το Δημοτικό και πάει στο Γυμνάσιο, όπου τότε είναι λίγο αργά.

ΝΗΜΑ – Κέντρο Στήριξης για το Παιδί και την Οικογένεια

Τ. 2410  533737  | 2410 533738 | 6973179326

M. nhma@otenet.gr|   Url. www.nhmacenter.gr

F.  https://www.facebook.com/giannousisgiorgos/