Κοίτα μπαμπά[1]

Από τι είναι φτιαγμένος ένας μπαμπάς, τι συμβολισμούς κουβαλάει το πρόσωπό του για το καθένα από τα παιδιά του και πώς έχει μάθει να επικοινωνεί τα συναισθήματά του μαζί τους;

Πόσες φορές είδατε τον πατέρα σας να δακρύζει;

Αν είστε κόρη πόσο στενά είστε συνδεδεμένη μαζί του;

Κι αν είστε γιος τι σας εμποδίζει να τον γνωρίσετε βαθύτερα;

Γιοι και κόρες σίγουρα θέλουμε να του αποδείξουμε πως τα έχουμε καταφέρει στη ζωή, σαν αυτός να είναι το μέτρο της ευτυχίας μας, σαν να είναι ο γεννήτορας των επιθυμιών μας.

Μπαμπάς μια λέξη που για πολλούς γιους δεν πρόλαβε να μελώσει στην ελληνική οικογένεια. Γιοι που στερήθηκαν το συναίσθημα του πατέρα και δεν πρόφτασαν να μάθουν πως οι άντρες δεν είναι από σίδερο.

Μπαμπάς μια λέξη που καραμέλωσε για πολλές κόρες που δεν κατάφεραν να ξεκολλήσουν από τη γλύκα της πατρικής φιγούρας. Κόρες που στερήθηκαν την ελευθερία να ορίζουν τις επιθυμίες τους έξω από την ανάγκη του άλλου.

Ο μπαμπάς είναι φτιαγμένος από την ευθύνη και το όριο, είναι μια λέξη που εκφράζει τον άνθρωπο που στέκεται πίσω από τις αναποδιές, αυτόν που δείχνει ατρόμητος και αλύγιστος, ενώ παράλληλα είναι τρυφερός σαν την καρδιά ενός μαρουλιού.

Μπαμπάς είναι αυτός που θα σου δείξει τον κόσμο κι ας μην γνωρίζουμε πολλές φορές τον δικό του κόσμο.

Μπαμπάς είναι όμως και μια λέξη που φέρνει στο νου τη σκληράδα του προσώπου ενός ανθρώπου που δεν έμαθε να αγαπά, που στάθηκε σκληρός, ίσως και άγριος.

Μπαμπάς είναι κι αυτός που φορτώθηκε ένα σύννεφο στον ώμο κι έδειξε την αγάπη του μέσα από την ευθύνη.

Μπαμπάς είναι μια λέξη που επιθυμεί να αλλάξει το συναισθηματικό της φορτίο και από δύο αρνήσεις (μπα-μπα) να αποκτήσει θετικό πρόσημο, να γίνει ευθύνη και συναίσθημα μαζί.

Μπαμπάς είναι ο άντρας που προσπαθεί να ολοκληρωθεί…

…Ο πατέρας είναι το σύνορο που πρέπει να διαβείς για να ωριμάσεις.

Αφιερωμένο σε όλους τους μπαμπάδες

Δίπλα σου που μεγάλωσα

πόσες φορές καμάρωσα

το φως που `χε η καρδιά σου.

Την περηφάνια της ματιάς

τη μυρωδιά της αγκαλιάς

την τρυφερότητά σου.

Ποιος περνάει έξω στο δρόμο

μ’ ένα σύννεφο στον ώμο…

(Αι Γιώργης – στίχοι: Φίλιππος Γράψας, μουσική: Λουδοβίκος των Ανωγείων)

 

---

[1] Πάνος Μουζουράκης – Κοίτα Μπαμπά Στίχοι-μουσική: Πάνος Μουζουράκης

Η αναζήτηση της αντρικής ταυτότητας «Απόντες» πατεράδες, «χαμένοι» γιοι

Τα θέματα που οδηγούν τους ανθρώπους στην ψυχοθεραπεία αφορούν σε ένα σημαντικό βαθμό τη δυσλειτουργία των σχέσεων. Λόγω της τελευταίας και των προβλημάτων που αυτή συνεπάγεται, παρατηρείται μια αύξηση των αντρών που αναζητούν βοήθεια προκειμένου να χτίσουν μια υγιή ταυτότητα, να μάθουν να συντροφεύονται και να σχετιστούν λειτουργικά με τα παιδιά τους. Αυτό που κυρίως παρατηρώ σε όλους αυτούς τους άντρες είναι μια σιωπηλή απουσία του δικούς τους πατέρα, ενός πατέρα παρόντα – απόντα. Με αφορμή, λοιπόν, αυτή την «απουσία» θα επιχειρήσω να σας μεταφέρω μερικές σκέψεις για την πολύ σημαντική και καθοριστική, θα έλεγα, σχέση πατέρα - γιου. Παρατηρούμε, ειδικότερα, πολλές φορές στην ελληνική οικογένεια, τους πατεράδες να είναι φυσικά, μόνο, παρόντες, ενώ ταυτόχρονα, απουσιάζουν ή αποδεικνύονται ανεπαρκείς σε συναισθηματικό επίπεδο. Το φαινόμενο αυτό, ενυπάρχει όχι επειδή είναι αδιάφοροι ή δεν αγαπούν τα παιδιά τους, αλλά επειδή μεταφέρουν μια διαγενεακή δυσκολία συναισθηματικής σύνδεσης. Μεταφέρουν, με άλλα λόγια, το στερεότυπο της κυριαρχίας της μητρότητας, η οποία επιτελούσε, στη συνείδηση των κοινωνιών, ένα ρόλο αυτοδύναμο για την συναισθηματική ανάπτυξη του παιδιού. Σύμφωνα με την ανωτέρω αντίληψη, ο ρόλος του πατέρα ήταν συνδεδεμένος με τις υλικές υποχρεώσεις της ανατροφής και σχεδόν απέκλειε τις συναισθηματικές αποχρώσεις του ρόλου.  Ήταν, κατά μία έννοια «το τρίτο πρόσωπο» στη στενή δυαδική σχέση της μητέρας με τον γιο, στραμμένος στην ευθύνη της ανάπτυξης του βιοτικού επιπέδου της οικογένειας. Οι κοινωνικές αλλαγές, ωστόσο, καθιστούν την επιδίωξη των ανδρών, για ένα ρόλο εξίσου πρωταγωνιστικό στις ενδοοικογενειακές σχέσεις, πιο επιτακτική από ποτέ.

Πιο συγκεκριμένα, στην κυρίαρχη αντίληψη ο πατέρας αποτελεί ένα αρχετυπικό πρόσωπο που πρεσβεύει τα όρια των αρχών και των αξιών, τις αποδεκτές και μη αποδεκτές συμπεριφορές. Εκφράζει την Αρχή, την πραγματικότητα και την τάξη, με συνέπεια η απουσία και η σιωπή του να καταλύει τις εσωτερικές συνδέσεις και την συγκρότηση της προσωπικότητας του παιδιού. Οι συμβολικές ταυτίσεις του πατέρα με το όριο και της μητέρας με το συναίσθημα λειτούργησαν ως ένας άρρηκτος δεσμός συγκρότησης της ελληνικής οικογένειας ως σήμερα. Οι σύγχρονες ανάγκες, όμως, απαιτούν την ανάμειξη των ρόλων και τη συνεργασία των δύο συντρόφων στις ευθύνες που έχει το μεγάλωμα των παιδιών. Στο πλαίσιο αυτό, κρίσιμος είναι ο μετασχηματισμός τόσο της γυναικείας όσο και της αντρικής ταυτότητας. Παρότι όμως η γυναικεία απόπειρα μετασχηματισμού ήδη συντελείται με την ισχυροποίηση των γυναικών στο κοινωνικό και οικογενειακό γίγνεσθαι, οι άντρες βρίσκονται μετέωροι μεταξύ της παλιάς ταυτότητας και της αναζήτησης ενός νέου αποτυπώματος. Ο δυνατός άντρας – κουβαλητής χάνει τον θρόνο που του έδινε ο παλαιός του ρόλος και, συγχρόνως, συνειδητοποιεί την αδυναμία του στο να έχει ενεργό συμμετοχή. Με λίγα λόγια, ενώ η γυναίκα συνθέτει στη δική της ταυτότητα «αντρικά» χαρακτηριστικά συνυφασμένα με την δύναμη και την κοινωνική ισχύ, ο άντρας ακόμη δυσκολεύεται να εξοικειωθεί με την συναισθηματική του πλευρά.

Δε θα ήταν μάλιστα υπερβολή, να πούμε πως οι άντρες αντλούσαν κάποτε την ισχύ τους και αποτελούσαν ένα υγιές πρότυπο για τους γιους τους, από την «απουσία» τους, που ταυτιζόταν με την αποτελεσματικότητά τους στο  κοινωνικό και επαγγελματικό πεδίο. Σήμερα, εντούτοις, η συναισθηματική παρουσία του πατέρα στο μεγάλωμα του παιδιού είναι επιβεβλημένη και, παρά την αμηχανία τους, πατέρας και γιος έχουν την ευκαιρία να χτίσουν μια σχέση μεγαλύτερης οικειότητας εμπλουτισμένη με τρυφερά συναισθήματα, αποδοχή και φροντίδα.

Στις μέρες μας, ο πολιτισμικός ρόλος που είχε ο άντρας στην οικογένεια ως κουβαλητής – παιδαγωγός – προστάτης και πρότυπο ταύτισης καταρρέει, επιτρέποντας έτσι την ανάδυση ενός νέου, που συνθέτει τις προηγούμενες ταυτίσεις με μια μεγαλύτερη συναισθηματική εμπλοκή του πατέρα στο μεγάλωμα του γιου. Διαμορφώνεται, κατ’ αυτόν τον τρόπο, το πρότυπο του συναισθηματικού πατέρα, ο οποίος μέσα από το μεγάλωμα του γιου του έχει τη μοναδική ευκαιρία να ξαναδεί τον εαυτό του, γεγονός που συνεπάγεται, βέβαια, εσωτερικές συγκρούσεις και ενδεχόμενες αναθεωρήσεις των δεσμών με τον δικό του πατέρα.

Όπως είναι φυσικό, αυτές οι αλλαγές του πατέρα συμβάλλουν και στη διαφοροποίηση της μορφής και των σχέσεων της  οικογένειας. Ο πατέρας και η μητέρα δεν αντιπροσωπεύουν πλέον ένα μόνο ρόλο, τα παιδιά δεν αποτελούν αυτοσκοπό και η λειτουργική συναλλαγή μέσω των ξεκάθαρων σχέσεων μεταξύ των μελών της οικογένειας αποτελεί το σημαντικότερο διακύβευμα αυτής. Σ’ αυτή τη νέα οικογένεια η «ανακάλυψη» του πατέρα αποτελεί το πλέον σημαντικό ζητούμενο για την ανάπτυξη και την εξέλιξη της ταυτότητας του γιου. Αξίζει βέβαια να επισημανθεί το γεγονός πως η νέα αυτή σχέση πατέρα – γιου ελλοχεύει ένα κίνδυνο. Ειδικότερα, ο σύγχρονος άντρας στην προσπάθειά του να απορρίψει το παραδοσιακό ανδροκρατικό μοντέλο του παρελθόντος μπορεί να φτάσει στο άλλο άκρο της πλήρους αποδιοργάνωσης του ρόλου. Μια αποδιοργάνωση που αναπαράγει με άλλους όρους το μοντέλο του απόντα πατέρα, τοποθετώντας στη θέση του τον αδύναμο πατέρα και μπορεί να οδηγήσει σε μια αντιστροφή ταυτοτήτων, δημιουργώντας συγχύσεις προτύπων στους γιους.

Η νέα σχέση πατέρα – γιου διανύει την πρώτη της φάση και, εύλογα, αυτή η πρώτη γενιά μεγαλωμένων γιων με τα νέα αντρικά πρότυπα αποτελεί τη γέφυρα για την πραγματική σύνθεση των παραδοσιακών γυναικείων και αντρικών αξιών σε ένα νέο τύπο άντρα που θα σπάσει τα δεσμά της παράδοσης, δίχως όμως να χάσει τον αντρικό του προσανατολισμό. Η σχέση πατέρα – γιου καθιστά επιβεβλημένη τη συνειδητοποίηση πως η πατρότητα δεν απαιτεί άντρες ντυμένους με την πανοπλία της ρωμαλεότητας, αλλά άντρες που είναι έτοιμοι να  αποδεχθούν την συναισθηματικής τους πλευρά και να μπουν σε μια διαδικασία προσωπικής βελτίωσης μεγαλώνοντας (με) τους γιους τους.